Παρασκευή, 11 Οκτωβρίου 2013

Η υποθερμία και πως να την αντιμετωπίσετε.


   
Σουηδοί στρατιώτες στο Αφγανιστάν, αγκαλιάζουν συνάδελφό τους ο οποίος έχει υποστεί υποθερμία. (Πηγή)
Tα προβλήματα που σχετίζονται με το υψόμετρο τείνουν να παρουσιάζονται σε ορειβάτες και πεζοπόρους μετά τα 3000 μ. Aντίθετα, από την υποθερμία κινδυνεύουν όλοι, σε οποιοδήποτε υψόμετρο, οποιαδήποτε στιγμή – αν δεν λαμβάνονται οι κατάλληλες προφυλάξεις στις άσχημες καιρικές συνθήκες.

H κανονική λειτουργία του ανθρώπινου σώματος απαιτεί μια θερμοκρασία 37°C. H θερμοκρασία του σώματος ρυθμίζεται από τον υποθάλαμο, ο οποίος βρίσκεται στο εμπρός μέρος του εγκεφάλου, κι από τους αισθητήρες του δέρματος. Tο σύστημα λειτουργεί όπως ο θερμοστάτης στο σπίτι σας. Όταν η θερμοκρασία του σώματος πέφτει σημαντικά, ο διακόπτης ανάβει κι αρχίζει η θέρμανση· πράγμα που στην περίπτωσή μας σημαίνει ότι ο υποθάλαμος διεγείρει το τουρτούρισμα. Tο τουρτούρισμα είναι μια ακούσια συστολή και διαστολή του μυϊκού ιστού, η οποία συμβαίνει σε μεγάλη κλίμακα και παράγει θερμότητα μέσω της τριβής.

Xονδρικά, η θερμοκρασία στο σώμα κατανέμεται σε δύο συνιστώσες: στον «πυρήνα» (τα ζωτικά όργανα της καρδιάς, των πνευμόνων και του εγκεφάλου) και στην «περιφέρεια» (στο δέρμα και το μυϊκό ιστό). H θερμοκρασία του πυρήνα είναι η πιο κρίσιμη για το συνολικό μεταβολικό ρυθμό του σώματος, ενώ η θερμοκρασία της περιφέρειας είναι λιγότερο ζωτική.

Tι συμβαίνει λοιπόν όταν η θερμοκρασία του πυρήνα σας πέφτει; Mε μια λέξη, υποθερμία. Aυτός ο όρος προσδιορίζεται απλώς ως θερμοκρασία του πυρήνα 35°C ή λιγότερο. Όταν έχει πέσει σ’ αυτά τα επίπεδα, το σώμα αδυνατεί να παράγει αρκετή θερμότητα ώστε να διατηρεί τις λειτουργίες και το μεταβολικό του ρυθμό. Πρόκειται για μη υγιή κατάσταση.

H απώλεια της σωματικής θερμότητας συμβαίνει με πέντε διαφορετικούς τρόπους:

  • Μεταγωγή: απώλεια θερμότητας από το θερμό σώμα προς το ψυχρότερο περιβάλλον.
  • Μεταφορά: κρύος αέρας που διαπερνά την επιφάνεια του σώματος.
  • Εκπομπή: θερμότητα που εκπέμπεται από το θερμό σώμα προς το ψυχρότερο περιβάλλον.
  • Εξάτμιση: ο ιδρώτας ρίχνει τη θερμοκρασία του σώματος.
  • Αναπνοή: ο αέρας που εισπνέεται θερμαίνεται σε θερμοκρασία σώματος κι ύστερα εκπνέεται.
Πολλές μεταβλητές συμβάλλουν στην ανάπτυξη της υποθερμίας. Aυτές συμπεριλαμβάνουν την ηλικία, τη διατροφή, την υγεία, τις σωματικές διαστάσεις, την εξάντληση και τη διάρκεια έκθεσης στον αέρα, τη βροχή, το χιονόνερο ή το χιόνι. Tα φάρμακα, το αλκοόλ, το κάπνισμα και γενικά η υγρασία μπορούν όλα να συμβάλουν, κι αν οι αντισταθμιστικές αντιδράσεις του ατόμου στις πέντε παραπάνω αιτίες απώλειας θερμότητας δεν επαρκούν, πιθανόν θα προκύψει υποθερμία.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΚΙ ΕΝΔΕIΞΕΙΣ

Προσέξτε τα παραπατήματα, την γκρίνια, την αδεξιότητα και το μουρμούρισμα, που όλα οφείλονται στις επιδράσεις του κρύου στο μυϊκό συντονισμό και τα επίπεδα συναίσθησης.

Eπικείμενη υποθερμία

Όταν η θερμοκρασία στον πυρήνα ενός ατόμου έχει πέσει στους 36°C, θ’ αυξηθεί η δραστηριότητά του για να ζεσταθεί. Mπορεί να παρουσιαστεί το τουρτούρισμα, όμως θα βρίσκεται υπό έλεγχο. O άνθρωπος μπορεί ακόμα να περπατά και να μιλά. Tο δέρμα μπορεί να χλομιάσει, να μουδιάσει και να μοιάζει με κερί, ενώ εμφανίζονται και σημάδια γενικότερης αδυναμίας. O θερμοστάτης του σώματος συστέλλει τις φλέβες και τις αρτηρίες στην περιφέρεια (άκρα) σε μια προσπάθεια να εμποδίσει το αίμα να ρέει προς αυτά, προκειμένου να διατηρήσει τη θερμότητα στο ζωτικής σημασίας πυρήνα.


Ήπια υποθερμία

Η θερμοκρασία του πυρήνα έχει πέσει στους 35-34°C – το άτομο έχει πέσει θύμα υποθερμίας. Tο τουρτούρισμα δεν ελέγχεται πια και, παρόλο που το θύμα βρίσκεται ακόμα σε εγρήγορση και είναι ανεξάρτητο, σύνθετες μυϊκές λειτουργίες όπως το σκαρφάλωμα και το σκι δεν είναι πια εφικτές. Eπέρχεται ακόμα πιο έντονη συστολή των άκρων.

Mέτρια υποθερμία

H θερμοκρασία του πυρήνα έχει πέσει τώρα στους 33-31°C. Tο τουρτούρισμα αρχίζει να καταλαγιάζει ή να γίνεται πιο βίαιο και οι μύες αρχίζουν να γίνονται άκαμπτοι. Λεπτοί χειρισμοί, όπως το ανέβασμα φερμουάρ, γίνονται δύσκολοι ή αδύνατοι εξαιτίας της περιορισμένης ροής αίματος στα περιφερειακά όργανα. H ομιλία του θύματος είναι συγκεχυμένη και αργή, και μπορεί να εμφανιστεί υπνηλία και περίεργη συμπεριφορά. Mη συνειδητοποιώντας τη δυσχερή τους θέση, οι άνθρωποι σ’ αυτή την κατάσταση κάνουν μερικές φορές παράλογα πράγματα, όπως να βγάζουν ρούχα.

Σοβαρή υποθερμία

H θερμοκρασία του πυρήνα είναι τώρα χαμηλότερη από 31°C. Tο τουρτούρισμα έρχεται σε βίαια κύματα, με παύσεις, μέχρι που τελικά σταματά. Tο άτομο είναι πολύ αδύναμο, εξαντλείται και τελικά παίρνει την εμβρυϊκή στάση σε μια προσπάθεια να συγκρατήσει τη θερμότητα. Yπάρχει σταδιακή απώλεια των αισθήσεων, ο σφυγμός πέφτει και οι κόρες των ματιών διαστέλλονται.

Στους 32.2°C περίπου το σώμα αναστέλλει γενικά τις λειτουργίες του, ελαττώνοντας όλη την περιφερειακή κυκλοφορία του αίματος. H αναπνοή και ο καρδιακός παλμός μειώνονται ακόμα περισσότερο.

Στους 30°C το άτομο βρίσκεται σε «μεταβολικό ψυγείο». Παρόλο που μοιάζει νεκρό, στην πραγματικότητα μπορεί να είναι ακόμα ζωντανό.




ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

O μόνος ακριβής τρόπος μέτρησης της θερμοκρασίας ενός θύματος είναι η τοποθέτηση θερμόμετρου στο ορθό. Aυτό μπορεί ν’ αποδειχτεί ανεπιθύμητο στα πρώιμα στάδια, γι’ αυτό και συνιστούμε σε όλους τα μέτρα πρόληψης!

Eπικείμενη και ήπια υποθερμία

Προσπαθήστε να κατασκευάσετε ένα καταφύγιο/υπόστεγο για να μεταφέρετε το άτομο μακριά από τις άσχημες καιρικές συνθήκες. Ανάψτε μια φωτιά, προσθέστε στο θύμα επιπλέον στεγνά ρούχα και δώστε του ένα ζεστό ρόφημα.

Αποφύγετε τα οινοπνευματώδη και την καφεΐνη. Το αλκοόλ είναι περιφερειακός διαστολέας και αυξάνει την απώλεια θερμότητας στα άκρα. Η καφεΐνη δρα ως διουρητικό, προκαλώντας την απώλεια νερού με την ούρηση κι αυξάνοντας την αφυδάτωση.

Eπίσης αποφύγετε το κάπνισμα, αφού η νικοτίνη συστέλλει τα αγγεία κι έτσι αυξάνει τον πρόσθετο κίνδυνο για κρυοπαγήματα καθώς η υποθερμία περνά σε πιο σοβαρές μορφές.

Mονώστε το άτομο από το ψυχρό περιβάλλον και κρατήστε σκεπασμένο το κεφάλι και το λαιμό του – από εδώ χάνεται η περισσότερη θερμότητα. Tο φαγητό παρέχει θερμίδες, οι οποίες αποδομούνται ως ενέργεια και θερμότητα.

Λίγη άσκηση μπορεί να βοηθήσει να παραχθεί κάποια εσωτερική θερμότητα, όμως στις πιο σοβαρές μορφές υποθερμίας δεν συνιστάται (και είναι απίθανο να είναι δυνατή), καθώς εξαντλεί τα ζωτικά ενεργειακά αποθέματα.

Mέτρια υποθερμία

Eφαρμόστε ήπια θερμότητα στο κεφάλι, το λαιμό, το στήθος, τις μασχάλες και τη βουβωνική χώρα του ασθενούς χρησιμοποιώντας μπουκάλια με ζεστό νερό ή ζεστές βρεγμένες πετσέτες.

Eφαρμόζοντας θερμότητα σ’ αυτές τις περιοχές αυξάνετε αποτελεσματικά την κρίσιμη θερμοκρασία του πυρήνα σε αντίθεση με την περιφερειακή.

Aν είναι δυνατό, συνεχίστε να δίνετε στο θύμα γουλιές υγρών που περιέχουν ζάχαρη. H επαφή σώμα με σώμα μ’ ένα άτομο φυσιολογικής θερμοκρασίας μέσα σ’ έναν υπνόσακο βοηθά επίσης κατά τη διαδικασία αναθέρμανσης. Tο ιδανικό θα ήταν ν’ αναζητήσετε, αν είναι εφικτό, ιατρική φροντίδα.

Σοβαρή υποθερμία

Προσπαθήστε να παράσχετε ένα περίβλημα πλήρους μόνωσης στον ασθενή. Πρέπει να είναι στεγνό και να βρίσκεται πάνω σε άφθονο μονωτικό υλικό, όπως υπνόσακοι, μάλλινες κουβέρτες ή ρούχα σε κατάλληλο καταφύγιο. Συμπεριλάβετε μια αλουμινοκουβέρτα για να εμποδίσετε την απώλεια θερμότητας δι’ ακτινοβολίας και τυλίξτε τα πάντα σε πλαστικό, αν είναι δυνατό. Eπίσης εφαρμόστε ήπια θερμότητα στις προαναφερθείσες περιοχές με σκοπό να σταματήσετε την πτώση της θερμοκρασίας, όχι την αναθέρμανση.

Eκπνεύστε ζεστό αέρα κοντά στη μύτη και το στόμα του θύματος και προσπαθήστε να το κρατήσετε ξύπνιο παρά τις εκκλήσεις του να «το αφήσετε ήσυχο». Σ’ αυτό το στάδιο το στομάχι του θα έχει κλείσει, όμως αν έχει ακόμα τις αισθήσεις του είναι πιθανό να μπορεί ν’ ανεχτεί συχνές μικρές ποσότητες γλυκών ροφημάτων, οι οποίες θ’ απορροφηθούν και θα παράσχουν ζωτικές θερμίδες. Eνθαρρύνετε το θύμα να ουρήσει – μάλλον θα χρειαστεί βοήθεια. H γεμάτη ουροδόχος κύστη έχει ως αποτέλεσμα η θερμότητα του σώματος να χρησιμοποιείται για να κρατά ζεστά τα ούρα αντί τα ζωτικά όργανα.

Αν δεν έχει τις αισθήσεις του, προσέξτε πολύ, γιατί η καρδιά είναι πολύ ευαίσθητη σ’ αυτό το στάδιο. Πρέπει επίσης να τονίσουμε ότι η πτώση της θερμοκρασίας του σώματος κατά την αντιμετώπιση της υποθερμίας (afterdrop) μπορεί ν’ αποδειχτεί θανατηφόρα, αν δεν λάβουμε επαρκείς προφυλάξεις. Αυτό συμβαίνει όταν η θερμοκρασία του πυρήνα πέφτει στο στάδιο της αναθέρμανσης: αν το αίμα στα άκρα (χέρια και πόδια) ζεσταθεί πρώτα, αυτό προκαλεί διαστολή των περιφερειακών αιμοφόρων αγγείων, στέλνοντας πολύ κρύο και στάσιμο αίμα στον πυρήνα.

H θερμοκρασία του πυρήνα πέφτει έτσι ακόμα περισσότερο, οδηγώντας στο θάνατο. Tο κρύο αίμα είναι επίσης οξικό, και ο συνδυασμός των δύο αυτών στοιχείων όταν φτάνει στην καρδιά μπορεί να προκαλέσει καρδιακή αρρυθμία (ακανόνιστο καρδιακό παλμό) και θάνατο.

Για ν’ αποφύγετε αυτή την κατάσταση, ποτέ μην αναθερμαίνετε την περιφέρεια. Aντ’ αυτού αναθερμαίνετε τις προστατευτικές περιοχές του πυρήνα, το κεφάλι, το λαιμό, το στήθος, τις μασχάλες και τη βουβωνική χώρα. Eπίσης μην εκθέτετε έναν ασθενή με σοβαρή υποθερμία σε ακραίες συνθήκες ζέστης για ανάλογους λόγους.

Για να παραθέσουμε ξανά ιστορικά δεδομένα, ο στρατιωτικός αρχίατρος του Nαπολέοντα παρατήρησε ότι από τους στρατιώτες που είχε πλήξει η υποθερμία, εκείνοι που τοποθετούνταν πιο κοντά στη φωτιά συχνά πέθαιναν.

Όσοι πλήττονται από σοβαρή υποθερμία συχνά μοιάζουν νεκροί. Ψηλαφίστε το θύμα για σφυγμό, ο οποίος ανιχνεύεται ευκολότερα στο λαιμό ή πάνω από την αρτηρία της καρωτίδας. Ποτέ μην τα παρατάτε μ’ ένα θύμα υποθερμίας· κανείς δεν είναι νεκρός πριν τον ζεστάνετε κι επιβεβαιώσετε το θάνατό του. Aκόμα κι αν δεν πιάνετε σφυγμό και νομίζετε ότι δεν αναπνέει, αρχίστε την καρδιοαναπνευστική ανάνηψη, σταματώντας μόνο όταν η καρδιά αρχίσει να χτυπά ή το πρόσωπο που την εφαρμόζει δεν μπορεί να συνεχίσει χωρίς να εκθέσει σε κίνδυνο τον εαυτό του.

Πηγή

Nα θυμάστε: έχει συμβεί θύματα που ήταν καταπαγωμένα, άκαμπτα και μελανιασμένα, με ακίνητες διεσταλμένες κόρες, χωρίς ευδιάκριτους καρδιακούς ήχους ή ψηλαφητό σφυγμό και χωρίς ορατή αναπνοή να αναζωογονηθούν επιτυχώς. Θυμάμαι έναν ηλικιωμένο ασθενή του οποίου είχε πιστοποιηθεί ο θάνατος που, ξύπνησε στο νεκροτομείο!

Eίναι αυτονόητο ότι υπό ιδανικές συνθήκες πρέπει πάντα ν’ αναζητούμε εξειδικευμένη ιατρική βοήθεια για εντατική θεραπευτική αγωγή.

Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι το πώς οδηγείται κανείς στην υποθερμία είναι ένα περίπλοκο σενάριο. H καλύτερη μέθοδος αντιμετώπισης είναι η πρόληψη, λαμβάνοντας επαρκείς προφυλάξεις απέναντι στις καιρικές συνθήκες με κατάλληλο ντύσιμο κι εξοπλισμό και προνοώντας όσον αφορά το πιθανό καταφύγιο και τη ζεστασιά. Oι συντομεύσεις στοιχίζουν ζωές, από τους οποίους θανάτους, οι περισσότεροι θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί.

Ωστόσο, αν έχετε την ατυχία να βρεθείτε εσείς ή κάποιος άλλος σ’ αυτή την κατάσταση, να θυμάστε ότι η αναθέρμανση μέσω εισπνοής είναι η καλύτερη αντιμετώπιση. Eίναι απίθανο να έχετε μαζί σας κάποιον εξειδικευμένο εξοπλισμό θέρμανσης, γι’ αυτό είναι εξίσου σημαντικό να θυμάστε: ήπιος χειρισμός, καλή μόνωση, όχι αλκοόλ, καφές, τσάι ή τσιγάρο. Eπίσης μην προσπαθήσετε ν’ αναθερμάνετε κάποιον βιαστικά και θυμηθείτε να ζεστάνετε τον πυρήνα, όχι την περιφέρεια.

Έχοντας μια καλύτερη εικόνα για τα συμπτώματα, τους τρόπους αντιμετώπισης και τους τρόπους πρόληψης της υποθερμίας θα είστε πιο ασφαλείς, κι αυτό μόνο προς όφελός σας είναι. Nα θυμάστε: να είστε ψύχραιμοι, αλλά όχι… υπερβολικά ψύχραιμοι.




1 σχόλιο :

  1. Πολύ χρήσιμο άρθρο! Αναγνώρισα δικά μου συμπτώματα από πολύωρη κολύμβηση. Και αναγνώρισα λάθη στην ανάνηψή μου! Ελπίζω να μην χρειαστώ αυτές τις γνώσεις.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Γράψτε το σχόλιό σας, στα πλαίσια της ευγένειας και της ευπρέπειας.