ΜΝΗΜΕΣ ΚΑΤΑΔΡΟΜΩΝ. Κύπρος 1974

(Αναδημοσίευση)

Σε μια εξαιρετική έκδοση της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού του ΓΕΣ, με τον τίτλο «Μνήμες Πολέμου 1897-1974», καταγράφονται επιλεγμένες ιστορίες μαχητών από όλους τους πολέμους και τις μάχες που συμμετείχαν στο πέρασμα του χρόνου. Είναι ένα βιβλίο μοναδικό. 

Σε ένδειξη τιμής προς τους αγωνιστές Καταδρομείς της Κύπρου και τους τιμημένους νεκρούς ήρωες, παραθέτουμε χαρακτηριστικά αποσπάσματα.

Μάλεμε, 21 Ιουλίου 1974. Αφήγηση του Στρατιώτη Αθανασίου Ζαφειρίου 

«Ήταν απόγευμα της Κυριακής 21ης Ιουλίου. Ήμουν οδηγός σε στρατιωτικό αυτοκίνητο και έφθασα στο στρατόπεδα Μάλεμε Χανίων φορτωμένος με στρατιωτικά υλικά. Είδα τους συναδέλφους με πλήρη πολεμική εξάρτυση.

-Τι συμβαίνει; ρώτησα. 

- Φεύγουμε για την Κύπρο. Άφησα το αυτοκίνητο κατ έτρεξα να ετοιμασθώ. Σε λίγα λεπτά βρέθηκα στην γραμμή μαζί με τους υπολοίπους. Ο ενθουσιασμός ήταν μεγάλος Μπήκαμε σε στρατιωτικά λεωφορεία και ξεκινήσαμε για το αεροδρόμιο των Χανίων. 

[...] Στάθηκα για μια στιγμή σκεφτικός. Έστρεφα το βλέμμα μου εις τους τάφους των Βενιζέλων.

Έσκυψα, χούφτωσα λίγο χώμα Ελληνικό, το φίλησα κατ τόριξα στην τσέπη της φόρμας μου. Δεν ήξερα αν θα ξανάβλεπα την Ελλάδα.. 

Σπύρου Παπαγεωργίου, Πεθαίνοντας στην Κύπρο, σελ. 98-101 

Χανιά, στρατόπεδο Α’ Μοίρας Καταδρομών, 21 Ιουλίου 1974

Στο στρατόπεδο παρέμεινε μια διμοιρία (υπό τον υπολοχαγό Λευτέρη Μπουϊκίδη) για τη φύλαξη του, οι άντρες της οποίας θεώρησαν τους εαυτούς τους σαν τους μεγάλους χαμένους ιδιαίτερα τη στιγμή που τα δεκαπέντε λεωφορεία άρχισαν να βγαίνουν από την πύλη. 

... «Ρε σεις πάμε για του πόλεμο», είπε ο στρατιώτης Γιώργος Νομπέλης και έβαλε τα γέλια και όλα τα παιδόπουλα έπιασαν το τραγούδι με την προτροπή του υποδιοικητή που παραβίαζε τη διαταγή του ανωτέρου του. «Πότε θα κάνει ξαστεριά.. πότε θα ξημερώσει...». 

0 υπολοχαγός Μπένος που καθόταν δίπλα στον πολίτη οδηγό, άρχισε και αυτός να τραγουδά σαν είδε ένα γέρο Κρητικό με τις παραδοσιακές του βράκες να στέκει στην άκρη του δρόμου και ακούγοντας το τραγούδι των καταδρομέων σήκωσε ψηλά τη μαγκούρα και άρχισε να τους χαιρετά. 

«Να πάρω το... να πάρω το... τουφέκι μου». 

Και άλλοι Κρητικοί που άκουσαν το τραγούδι και είδαν το κονβόι στάθηκαν στην άκρη και αποχαιρέτισαν τα παλικαρόπουλα που πήγαιναν στον πόλεμο για την τιμή της πατρίδος.

Ιωάννη Δ. Κακολύρη, Οι πολεμιστές τον ουρανού, σελ. 161-162

Επιχείρηση «Λαβίδα», 20 Ιουλίου 1974 

Λίγο μετά την 21.00 ώρα, και ενώ η Μοίρα βρισκόταν περίπου στο φυλάκιο του ΟΗΕ, η Αετοφωλιά δεχόταν τα πυρά ομάδος όλμων 60 χλστ. από το Κοτζάκαγια. Τα βλήματα πέρναγαν επάνω από τα κεφάλια των λόχων κρούσεως και έπεφταν περί τα 50-70 μέτρα παρακάτω από τις θέσεις μας. Οι εχθρικοί όλμοι, παρά τα ισχύοντα περί όπλων καμπύλης τροχιάς ήταν ταγμένοι, ως μη όφειλαν, απέναντί μας επί του πρανούς! Έτσι, οι λάμψεις από τις εκτοξεύσεις των βλημάτων πρόδιδαν κατ κατεδείκνυαν τις θέσεις τους.Δεν χρειάστηκαν παρά δύο μόνον απανωτά βλήματα αντιαρματικού ΠΑΟ 57 χλστ. για να σιγήσουν οριστικά. Και να φαντασθεί κανείς ότι, οι χειριστές του αντιαρματικού όπλου έκαναν νυχτερινή βολή με αυτοσχέδια μέσα. Επειδή δεν είχαμε διόπτρα νυχτερινής σκοπεύσεως σκαρφιστήκαμε την χρησιμοποίηση της κοινής διόπτρας φωτίζοντάς την καταλλήλως με αναμμένο τσιγάρο! 

Η ώρα πέρναγε. Τα πυρά υποστηρίξεως και καλύψεως της κινήσεως της Μοίρας συνέχιζαν ακατάπαυστα. Και ήταν, σχεδόν στο σύνολό τους πυρά υπερκείμενα. Οι τροχιές πέρναγαν επάνω από τα κεφάλια των δικών μας τμημάτων. Εάν κάποιος χειριστής έκανε λάθος ή κάποια πυρομαχικά ήταν ελαττωματικά, υπήρχε πάντοτε ο κίνδυνος να χτυπηθούμε μεταξύ μας. Στις ασκήσεις ουδέποτε επιτρέπεται η εκτέλεση υπερκείμενων πυρών, και μάλιστα με όπλα καμπύλης τροχιάς. Οι καταδρομείς έπαιρναν ένα παρατεταμένο «βάπτισμα πυρός», όπως δεν το είχαν δοκιμάσει ποτέ στην εκπαίδευση. Μετά την πρώτη ανατριχίλα από το πλατάγισμα των πολυβόλων, σιγά-σιγά το συνήθισαν και μάλιστα ήταν σε θέση να απεικάσουν μέσα στην νύχτα πού περίπου έπεφταν οι σφαίρες και πόσο ψηλότερα από τα κεφάλια τους πέρναγαν οι τροχιές. 

Ελευθερίου Σταμάτη, Κύριοι, πάτε γιά ύπνο, σελ. 90 

Ύψωμα Κοτζάκαγια, νύχτα 20/21 Ιουλίου 1974. 

Από το ημερολόγιο του Λοχία Γιάννη Στεφάνου 

Προχωρούμε με προφύλαξη και αφού φθάνουμε σχεδόν στην κορυφή μένουμε στο αντέρεισμα που είναι οι Τούρκοι. Ολόκληρη η πλευρά είναι γεμάτη πολυβολεία και χαρακώματα. Ο λοχαγός διατάζει να γίνη αιφνιδιαστική επίθεση γιατί κάθε φυλάκιο είχε τουλάχιστον 5 άνδρες. Ετοιμαστήκαμε κατ μόλις ο λοχαγός φώναξε «έφοδο», ορμήσαμε προς τα πολυβόλα, πυροβολώντας στις θυρίδες ρίχνοντας χειροβομβίδες και φωνάζοντας «αέρα!». Οι Τούρκοι άρχισαν να βγαίνουν από τα πολυβολεία τρέχοντας δεξιά κατ αριστερά σαν τα ποντίκια που τρέχουν στις φάκες. Άλλοι πετάνε τα όπλα τους και άλλοι φωνάζουν ότι θέλουν να παραδοθούν. Το ύψωμα Κοτζάκαγια είχε πια καταληφθή. Όλος ο λόχος κάνει μια γενική εκκαθάριση στα πολυβολεία και στα χαρακώματα και παίρνουμε θέση μάχης. Ποτέ όλοι μαζί δεν έχουμε νοιώσει τόση χαρά, όσο αυτή τη στιγμή που έχουμε καταλάβει το ύψωμα χωρίς ένα δικό μας θύμα. Και όμως μια ριπή σχίζει ξαφνικά την αισιοδοξία μας στα δύο: Τρεις Τούρκοι σε ένα απομακρυσμένο φυλάκιο είχαν κρυφθή χωρίς να τους αντιληφθούμε, με αποτέλεσμα να σκοτωθή ο λοκατζής Χριστοφ. Χριστοφόρου. Στο μεταξύ, οι Τούρκοι κτυπούν λυσσασμένα αλλά καθώς έχουν βγη στα φανερά πια, μεταφέροντας μαζί τους μπαζούκας, ο λοκατζής Αν. Πίττας καλυπτόμενος από μας, πλησίασε στο φυλάκιο και τους πέταξε μια χειροβομβίδα. Και οι τρείς πήγανε στου Αλλάχ τη μάνα...

Σπύρου Παπαγεωργίου, Πεθαίνοντας στην Κύπρο, σελ. 50-51 

Ύψωμα Κοτζάκαγια, νύχτα 20/21 Ιουλίου 1974.

Αφήγηση Εφέδρου Αξιωματικού Οικονομίδη

Η ώρα 24.00, άρχισαν αυτοί να επιτίθενται. Κατάλαβαν ότι κατελήφθη το ύψωμα. Οι επιθέσεις γίνονταν από την Αγύρτα και ίσως από τον Άγιο Ιλαρίωνα...Ήταν από κάτω και τους άκουες. Είχαν έναν σαν τον Χότζα και τους έλεγε διάφορα...Αλαλαγμοί διάφοροι. Εμείς τους αφήναμε. Στο μεταξύ πήραμε τα όπλα τους, τα πολυβόλα που είχαν εκεί, στραμμένα 50άρια, 30άρια Browning…

Έρχονταν από την νότια πλευρά και ανέβαιναν πάνω. Από την άλλη ήτανε ο 11ος Λόχος Κρούσεως με τον Γαληνό, τους απέκοψε και τούς αποδεκάτισε όλους τους άλλους. Και ο 12ος Λόχος Κρούσεως αλλά κυρίως ο Γαληνός...

Άρχισε η αντεπίθεση. Γιουρούσι απερίγραπτο. Τους αφήναμε και ερχόντουσαν πάνω. Είχα με ένα παιδί ανθυπολοχαγό του 12ου Λόχου Κρούσεως τον Κώστα Μαλεκκίδη, ένα πολυβόλο και μαλώναμε ποιος θα βάζει. Διότι ένας κρατούσε την ταινία κι ο άλλος έβαζε. Είχαμε δύο ή το πολύ τρία πολυβόλα. Στο ένα ήμασταν εμείς. Τους αφήναμε να ανεβαίνουν εντελώς για να μην καταλαβαίνουν που είμαστε. Στα τρία μέτρα τους ρίχναμε. Αυτοί έτρεχαν και τους διαλύαμε. Πενηντάρες τώρα... Πέφταν πάνω μας και τους κλωτσούσαμε δεξιά - αριστερά για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε Και μαλώναμε ποιός θα βάλει.. . 

Ελευθερίου Σταμάτη, Κύριοι, πάτε για ύπνο, σελ. 98

Πέλλα Πάις, νοτιοανατολικά της Κερύνειας, 20-21 Ιουλίου 1974. 

Αφήγηση Γεωργίου Κάιζερ 

«Εις το νοσοκομείον το οποίον προχείρως διευθετήσαμε εις Πέλλα Πάις άρχισαν να καταφθάνουν και οι πρώτοι τραυματίες μας από τις μάχες Ήταν μεγάλη η συγκίνηση να βλέπης και να ακούης τους ευσταλείς καταδρομείς μας να ζητούν να τύχουν συντόμως των πρώτων βοηθειών για να γυρίσουν στο πεδίο της μάχης»

Σπύρου Παπαγεωργίου, Πεθαίνοντας στην Κύπρο, σελ. 60 

Νύχτα 21/22 Ιουλίου 1974 

Αφήγηση Αθαν. Ζαφειρίου, μοναδικού διασωθέντος από την κατάρριψη αεροσκάφους κοντά στη Λευκωσία.

«Η Λευκωσία ήταν πολύ κοντά μας βλέπαμε τις φωτιές. Θα απείχε μόνο λίγα χιλιόμετρα κατ το αεροπλάνο άρχισε να κατεβαίνη ακόμη πιο χαμηλά για να προσγειωθή. 

Μπροστά μας πήγαιναν τα άλλα αεροπλάνα. 

Ξαφνικά μας κτύπησαν αντιαεροπορικά. Θα ήταν μεσάνυκτα. 

Πρώτα νοιώσαμε ένα συγκλονιστικό τράνταγμα και το αεροσκάφος άρχισε να «παλαντζάρη». Πριν καταλάβουμε τι έγινε άρχισαν να το τυλίγουν οι φλόγες κοίταξα το πάτωμα. Ήταν διάτρητο! Μας είχε πετύχει και μάλιστα καίρια. Είχα ακουμπήσει τα πόδια μου πάνω σε κάτι ξύλινα κιβώτια που περιείχαν πυρομαχικά. Τα είδα να παίρνουν φωτιά. 

Εκείνη την στιγμή ένοιωσα ότι όλα τελείωσαν .. Δίπλα μου οι περισσότεροι συνάδελφοι, κτυπημένοι από τα βλήματα βογγούσαν. Εν τω μεταξύ, η φωτιά μεγάλωνε. Η φόρμα παραλλαγής που φορούσα είχε ήδη ανάψει. Πάνω από το κεφάλι μου μια εστία φωτιάς μου έκαιγε τα μαλλιά. Κτυπούσα το ένα χέρι μου με το άλλο προσπαθώντας να σβήσω την φωτιά που με έκαιγε. Και το αεροπλάνο ήταν φανερό, οτι είχε μείνει ακυβέρνητο. Σηκώθηκα όρθιος γιατί το κάθισμα που καθόμουν είχε πάρει φωτιά. Ξανάπεσα όμως γιατί το αεροπλάνο πήγαινε πια σαν τρελλό...» 

Απελπισία! Ο Ζαφειρίου ένοιωθε να τον κυριεύη η απόγνωση. Τα πυρομαχικά πήραν φωτιά και γύρω πολλοί καταδρομείς σπαρταρούσαν τραυματισμένοι από τις σφαίρες μεγάλου διαμετρήματος που είχαν διαπεράσει πέρα για πέρα το αεροπλάνο. Το πιο ανησυχητικό ήταν ότι το αεροπλάνο ήταν πια ακυβέρνητο. Και ο Ζαφειρίου τελειώνει έτσι την συγκλονιστική αφήγησή του: 

«Δεν ξέρω πώς μου ήρθε εκείνη την στιγμή και με όσες δυνάμεις μου έμειναν, σύρθηκα μέχρι την έξοδο του αεροπλάνου. 'Ισως να ήταν και κτυπημένη. Πάντως βρήκα την δύναμη και την άνοιξα. Το επόμενο δευτερόλεπτο βρέθηκα στο κενό! 165 μέτρα πιο πέρα το αεροπλάνο καρφώθηκε στην γη μαζί με τούς 32 συντρόφους μου, μα εγώ δε το είδα».

Σπύρου Παπαγεωργίου, Πεθαίνοντας στην Κύπρο, σελ. 101-102

Αεροσκάφος «Νίκη 7», μετά την προσγείωση στη Λευκωσία, 

ώρα 02.30, 22 Ιουλίου 1974 

Η ομάδα πού γύρισε πίσω στο αεροπλάνο αποτελείτο από τον Δημητρό, τον Μπένο κατ τούς στρατιώτες Μακρυποδάκη και Μπικάκη. Φτάνοντας στα δύο μέτρα απόσταση, μπόρεσαν να δουν το σκοτεινό όγκο του ακινητοποιημένου Νοράτλας πού ακόμη έβγαζε καπνούς αν και οι φωνές τον τραυματία ακούγονταν σε μεγαλύτερη απόσταση. Ο Δημητρός είχε σκεφτεί να πάρει κάποιο από τα όπλα των τραυματισμένων καταδρομέων έτσι που να μη νιώθει άοπλος και απροστάτευτος. Ανέβηκε πρώτος στο αεροπλάνο και με τη βοήθεια του φακού που του είχε δώσει ο Καγιαμπάκης έριξε τη δέσμη προς το εσωτερικό της ατράκτου και το αίμα του πάγωσε μέσα στις φλέβες.

Δεν είχε νιώσει το φόβο όση ώρα τους χτυπούσαν τα αντιαεροπορικά, δεν είχε νιώσει τον τρόμο όταν τους χτύπησαν τους κινητήρες και την άτρακτο, δεν είχε νιώσει τον πανικό όταν η θανατική τους καταδίκη ήταν υπογεγραμμένη και βέβαιη. 

Αλλά αντικρίζοντας τη λίμνη του αίματος πάνω στα σανίδια της ατράκτου τα ένιωσε όλα μαζί. Και φόβο και τρόμο και πανικό. Η επιθυμία του για να πάρει κάποιο όπλο του έφυγε μονομιάς. Δεν μπορούσε να πατήσει πάνω στο αίμα των παιδιών που είχε φέρει μέχρι την Κύπρο. Το θεώρησε σαν να πατούσε πάνω σε τάφους ιερούς και άγιους. 

Γύρισε τη δέσμη τον φακού προς το μέρος των καθισμάτων και είδε τα ακινητοποιημένα σώματα δύο καταδρομέων, όπου το αίμα είχε πλημμυρίσει τόσο τα ρούχα τους, όσο και το χώρο γύρω από τα καθίσματά τους. Και οι δύο έδειχναν νεκροί.

Λίγο πιο μπροστά ήταν το σώμα του παιδιού που βογγούσε συνέχεια και ήταν και αυτός πλημμυρισμένος στο αίμα. Ο φακός γλίστρησε από τα χέρια του και βγήκε έξω από το αεροπλάνο συντετριμμένος. 

Ιωάννη Δ. Κακολύρη, Οι πολεμιστές τον ουρανού, σελ. 222

Περιοχή Κερύνειας, 22 Ιουλίου 1974

Στο δραματικό εκείνο σκηνικό εκτυλίχθηκαν ανεπανάληπτες σκηνές. Οι πράξεις ηρωισμού, αυτοθυσίας και μεγαλείου, διαδέχονταν η μια την άλλη. Οι καταδρομείς πολέμησαν γενναία. Όμως ο αγώνας ήταν δραματικά άνισος. Ο ελαφρός οπλισμός των καταδρομέων ήταν αδύνατον να παλέψει με τους χαλύβδινους θώρακες. Ο ένας λόχος της Μοίρας (33 ΜΚ) έπαθε μεγάλο χαλασμό. Χάθηκε ο διοικητής του λόχου, ο ηρωικός υπολοχαγός Νικόλαος Κατούντας. Χάθηκαν μαζί του πολλοί Κύπριοι αξιωματικοί και καταδρομείς.

Ο διοικητής του άλλου λόχου κρούσεως, υπολοχαγός Βασίλειος Ροκκάς, ο οποίος, παρά τον τραυματισμό του στα Πετρομούθια επανήλθε στα καθήκοντά του, με όσους βρέθηκαν γύρω του, κατόρθωσε να φθάσει στην Κερύνεια. Εκεί, μαζί με τους δικούς του και λίγους πεζικάριους, εγκλωβίστηκαν και περικυκλώθηκαν σε μιαν ανεγειρόμενη οικοδομή. Βαλλόμενοι πανταχόθεν από μικρές αποστάσεις και υφιστάμενοι απώλειες, αμφιταλαντεύονταν προκειμένου να αποφασίσουν περί του πρακτέου. Το φάσμα της εξοντώσεως και της αιχμαλωσίας ήταν προφανές. Η λύση της αυτοκτονίας ήταν μέσα στις επιλογές τους. Έφθασαν στο σημείο να την συζητούν ανοιχτά μεταξύ τους. Ενώπιον αυτής της καταστάσεως, ο υπολοχαγός Ροκκάς πήρε την την μεγάλη απόφαση. Αποφάσισε διάσπαση κλοιού. Το σχεδίασε και το επιχείρησε. Το εγχείρημα πέτυχε. Ορισμένοι χάθηκαν. Οι πολλοί όμως, μαζί με τον γενναίο υπολοχαγό, διέφυγαν.

Ελευθερίου Σταμάτη, Κύριοι, πάτε για ύπνο, σελ.132-133

Στο βιβλίο των Πρακτικών της Ημερίδας Ειδικών Δυνάμεων με τον τίτλο "Οι Καταδρομείς κατά του Αττίλα", μπορείτε να διαβάσετε τις ανέκδοτες διηγήσεις των διοικητών-πολεμιστών εκείνης της περιόδου.

Όσοι ενδιαφέρεστε, μπορείτε να απευθυνθείτε στη Λέσχη Καταδρομέων και Ιερολοχιτών, με e mail, για συνεννόηση στην διάθεση του βιβλίου. 

Κύπρος 1974. Ημέρες μνήμης και περισυλλογής..

Σύγχρονοι Ελληνοκύπριοι βατραχάνθρωποι σε παρέλαση εθνικής επετείου (Φωτ. Αρχείου)

Για μια ακόμη χρονιά, θα θυμηθούμε "επετειακά", τα θλιβερά γεγονότα της εισβολής των τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο το 1974, σαν κατάληξη του άσκοπου και άτοπου πραξικοπήματος κατά του Μακαρίου, που μόνο προβλήματα ...δεν έλυσε!!

Όλα έχουν καταγραφεί, βιβλία έχουν εκδοθεί κατά διαστήματα, που το ένα καλύπτει ή συμπληρώνει το άλλο, σαν αντίλαλος των φωνών των μαχητών, που έμοιαζαν να έχουν μια θηλιά στο λαιμό, από το αίσθημα της αδικίας που τους είχε καταλάβει. Ο αγώνας τους για τα πάτρια και τα όσια, αναγνωρίζεται πολύ αργά, ανεξάρτητα από το μη αίσιο τέλος των επιχειρήσεων.

Το "τις πταίει" φαίνεται μέσα από τα πορίσματα των εξετάσεων για τα γεγονότα εκείνης της εποχής. Σε ό,τι αφορά τις Μονάδες Καταδρομών της Κύπρου, χρησιμοποιήθηκαν "άτσαλα" για να καλύψουν ανάγκες του πραξικοπήματος κατά του Μακαρίου, με αποτέλεσμα να υποστούν απώλειες σε προσωπικό και υλικό και να αντιμετωπίζουν προβλήματα κατά την διεξαγωγή των επιχειρήσεων που ακολούθησαν.

Μια ενδιαφέρουσα καταγραφή, σχετικά με τις ελληνικές ειδικές δυνάμεις στην Κύπρο, που δεν έχει αναδειχθεί πολύ, είναι αυτή που αναφέρεται στην χρησιμοποίηση των Ελλήνων και Ελληνοκυπρίων βατραχανθρώπων, που υπηρετούσαν το 1974 στην Κύπρο. Μια Ομάδα των 20 περίπου υπαξιωματικών και ναυτών.

Δυστυχώς η χρησιμοποίησή τους δεν ήταν αυτή που θα έπρεπε να είναι. Όπως και με τους καταδρομείς, τους έμπλεξαν στο πραξικόπημα και στη συνέχεια, όταν έγινε η εισβολή, έμειναν αναξιοποίητοι, παρά την πρόθεση του τότε ναυτικού διοικητή της ΝΔΚ να τους αναθέσει αποστολές δολιοφθορών κατά του τουρκικού στόλου.

Τελικά, σύμφωνα με την μαρτυρία του διοικητού ΟΥΚ, η μόνη αποστολή στην οποία ενεπλάκησαν ήταν η άμυνα της Ναυτικής Βάσεως Αμμόχωστου "Χρυσούλης" (ΝΒΧ) και στη συνέχεια η καταστροφή κρισίμων υλικών και οπλισμού για να μην πέσουν σε τουρκικά χέρια. Καμμία ένδειξη για κοινή συνεργασία ή έστω ύπαρξης κοινού σχεδίου δράσης!

Λάθη, πολλά λάθη... και όπως έλεγε κάποιος παλιός στρατιωτικός, "Στον πόλεμο, αυτός που κάνει τα λιγότερα λάθη κερδίζει!"

Ανιχνευτής

Αφιέρωμα στην 33 Μοίρα Καταδρομών

Η ιστορία δεν πρέπει να ξεχνιέται, ούτε να αγνοείται. Σαν σήμερα, το 1974, ακόμη δίδονταν μάχες στην Κύπρο. Μεταξύ των μαχομένων σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση των τουρκικών στρατευμάτων εισβολής, διαδραμάτισαν και οι Μοίρες Καταδρομών. Το σημερινό άρθρο αφιερώνεται στη συμβολή της 33 Μοίρας Καταδρομών. 

Μετά τον θάνατο του διοικητού της Μοίρας, του ηρωικού Ταγματάρχη Κατσάνη, τη διοίκηση την ανέλαβε ο αρχαιότερος αξιωματικός αυτής, ο Λοχαγός (τότε) Ευάγγελος Ματζουράτος*, ο οποίος πολλά χρόνια αργότερα, τον Νοέμβριο του 2016, στην Ημερίδα των Ειδικών Δυνάμεων που οργάνωσε η Λέσχη Καταδρομέων και Ιερολοχιτών στο Πολεμικό Μουσείο, για πρώτη φορά μίλησε δημόσια και εξιστόρησε τις μάχες της Μοίρας κατά των τουρκικών δυνάμεων εισβολής, το καλοκαίρι του 1974. Ήταν η Μοίρα με τις περισσότερες απώλειες. Παρακάτω παραθέτουμε απόσπασμα της ομιλίας του, από το οποίο φαίνεται ο αιματηρός αγώνας των Καταδρομέων.

ΣΤΗ ΚΟΡΗ ΕΝΟΣ ΗΡΩΑ (του αείμνηστου Νίκου Κατούντα)

Γράφει ο Άντγος ε.α Αναστάσιος Θεοδωρόπουλος ΣΣΕ 76.

Κόρη αψηλή , κόρη ακριβή , κόρη μαλαματένια 

της Καλαμάτας τα στενά μου είπανε για σένα.

Σαν περπατείς χαίρεται η γης, γεμίζει ο αγέρας ρόδα 

κι απ` τη φωνή σου αναπηδά του Ελληνισμού η φλόγα !!

---------

Σε καμαρώνει από ψηλά εκείνος ο λεβέντης ,

που μίσεψε σαν τον άνεμο κι ακόμη να επιστρέψει.

Στης Αφροδίτης το νησί που πέταξε, που πήγε, 

κει πολεμώντας μοναχός, η δόξα πως τον ηύρε ?

-------

Οι Θερμοπύλες ρίγησαν, εσείστηκε τ` Αρκάδι

Μανιάκι - Κούγκι σκίρτησαν περήφανα και πάλι.

Κι η Πάτρα σαν μάνα καρτερεί, το γυιό της περιμένει,

ρωτάει το κύμα πού `ρχεται απ` το νοτιά και κλαίει.

------

Κόρη αψηλή σαν λυγαριά , κόρη Ελληνοπούλα 

να ` ρθει στη Κύπρο λευτεριά κι ο κύρης σου στη Πούλια. 

Θα στέκει εκεί γαλάζιο φως, στην άκρα αυτού του κόσμου, 

μ` άλλες ψυχές ηρώων μας, εκεί δε θα `ναι μόνος.

-----

Τότε και συ μη ξεχαστείς σε κείνο το γιορτάσι, 

το βλέμμα ανάτειλε σιγά μη τύχει και τους χάσεις. 

Γνέψ` τους πως ο αγώνας τους δε πήγε πια χαμένος 

κι ο σπόρος τους πως θέριεψε, γιατ` ήτο ματωμένος.

--------

Κόρη αψηλή, κόρη ακριβή, κόρη μαλαματένια, 

της Κερύνειας τα στενά δακρύσανε για σένα.

Κι η Πάτρα σαν μάνα καρτερεί κι ακόμη περιμένει ,

ρωτάει το κύμα που `ρχεται απ` το νοτιά και κλαίει!!

Ο τότε Υπολοχαγός (ΠΖ) Κατούντας Νικόλαος, "το Λιοντάρι της Κερύνειας ", πολέμησε ως άλλος Λεωνίδας, αντιμετωπίζοντας με εξήντα δυό καταδρομείς με ελαφρύ οπλισμό, την πλημμυρίδα των Toύρκων εισβολέων, χωρίς καμία υποστήριξη, χωρίς ούτε καν σταγόνα νερού!! 

 Δεν ρώτησε πόσοι είναι οι εχθροί αλλά που είναι και όρμησε για τον δήμο των αθανάτων !! Στο τέλος, καλύπτοντας με αυταπάρνηση την απαγκίστρωση των στρατιωτών του, καταμεσήμερο της 22ας Ιουλίου 1974 εμάχετο μόνος και από τότε αγνοείται. 

Η κόρη του και κόρη όλων μας , στην οποία απευθύνομαι, είναι διδάκτωρ του Ελληνικού Πολιτισμού - Ελληνικής Φιλολογίας , ερευνήτρια και συγγραφέας .

Επιχείρηση "ΝΙΚΗ" Το πέταγμα των αετών!

Αφιέρωμα για την μοναδική σε παγκόσμιο επίπεδο ριψοκίνδυνη νυκτερινή αερομεταφορά της Α' Μοίρας Καταδρομών από την Κρήτη στην Κύπρο την νύκτα 21/22 Ιουλίου 1974. 

(Απόσπασμα ομιλιών από την ημερίδα Ειδικών Δυνάμεων Νοεμβρίου 2016 στο Πολεμικό Μουσείο Αθηνών) 

Αεροσκάφος Nord Noratlas

Την νύχτα 21/22 Ιουλίου, σε μια πρωτόγνωρη για τα Ελληνικά δεδομένα επιχείρηση, τα μεταφορικά αεροσκάφη Νοράτλας μετέφεραν την Α´ Μοίρα Καταδρομών, από την Κρήτη στο αεροδρόμιο Λευκωσίας. Ήταν η μοναδική επέμβαση της Ελλάδος στον αγώνα της Κύπρου. Η Μονάδα αυτή, με διοικητή τον ταγματάρχη Γεώργιο Παπαμελετίου, γλίτωσε το αεροδρόμιο Λευκωσίας, από τις τουρκικές απόπειρες για την κατάληψή του. Ο στρατηγός Κυριάκος, που τότε ήταν το 2ο Γραφείο της Μοίρας, περιγράφει την μεταφορά και την προσγείωση:

"Τώρα θα πω την εμπειρία μου από την αερομεταφορά, η οποία είναι περίπου παρόμοια με αυτές των υπολοίπων Αξιωματικών και ανδρών της Μοίρας. 

Αφιέρωμα στη μάχη του Κοτζάκαγια.

Αφηγείται ο Αντγος ε.α. Αθανάσιος Γαληνός
(τότε διοικητής του 11ου Λόχου Κρούσεως της 31 Μοίρας Καταδρομών)

(Απόσπασμα από την ομιλία του στην Ημερίδα Ειδικών Δυνάμεων Νοεμβρίου 2016 στο Πολεμικό Μουσείο Αθηνών)

Πηγή: Πρακτικά Ημερίδας Νοε 2016)

 Αντικειμενικός σκοπός του λόχου μου (Νύκτα 20/21 Ιουλίου 1974) ήταν το δυτικό τμήμα του υψώματος Κοτζά Καγιά, ακριβώς απέναντι από την Αετοφωλιά, απ’ την οποία κάναμε τις αναγνωρίσεις μας, τόσο κατά τον καιρό της ειρήνης, όσο και από την άφιξή μας για την εφαρμογή του σχεδίου. Η πλευρά αυτή του υψώματος ήταν οργανωμένη με μεγάλο αριθμό πολυβολείων και άλλων έργων. Λίγο ψηλότερα υπήρχαν κτίριο λόχου και άλλες βοηθητικές εγκαταστάσεις. Σύμφωνα με το σχέδιο, ο λόχος μου έπρεπε να φθάσει, χωρίς να γίνει αντιληπτός, ανατολικά και ψηλότερα από αυτές τις εγκαταστάσεις και στη συνέχεια να στραφεί προς δυσμάς και την προκαθορισμένη ώρα να εκτοξεύσει έφοδο, να καταστρέψει τον εγκατεστημένο εκεί εχθρό και να καταλάβει το τμήμα εκείνο του υψώματος.

Κατά τη φάση της διείσδυσης ο λόχος μου ήταν τελευταίος. Μαζί μας ήταν και ο Διοικητής της Μοίρας. Από τις αναγνωρίσεις, που προηγήθηκαν, είχα υπολογίσει το σημείο από το οποίο εγκαταλείψαμε το δασικό δρόμο και στραφήκαμε προς νότο για να ανηφορίσουμε προς τον αντικειμενικό μας σκοπό. Ως σημεία συσχετίσεως για τον προσανατολισμό μου είχα τις πυρκαγιές που είχαν εκδηλωθεί στο δάσος από τις βολές της ορειβατικής πυροβολαρχίας. Δεν υπήρχε σεληνόφως, η σελήνη ήταν μόλις 2 ημερών. Γρήγορα όμως η όρασή μας προσαρμόστηκε στο αστρικό φως και μπορούσαμε να διακρίνουμε τα βατά σημεία ανάμεσα στα βράχια, τα δένδρα και τους θάμνους. Φθάσαμε έτσι κοντά στη ράχη του υψώματος, όπου ανακόψαμε την κίνησή μας για να προβώ σε αναγνώριση μέχρι να πλησιάσει η ώρα κρούσεως. Είχαμε φθάσει στο επιθυμητό σημείο. Μπροστά μας, πάνω ακριβώς στη ράχη υπήρχε χωματόδρομος, που έρχονταν από τα ανατολικά και άρχιζε να κατηφορίζει προς τις εγκαταστάσεις του αντικειμενικού μας σκοπού. Πλησιάσαμε στο συρματόπλεγμα των εγκαταστάσεων και πήραμε θέσεις για την εκτόξευση της εφόδου μας.

Αποχαιρετισμός στον διοικητή...

Έφυγε από την ζωή στις 17 Μαρτίου 2018, ο αξιαγάπητος σε όλους και κυρίως στους καταδρομείς του, διοικητής της Α' Μοίρας Καταδρομών, που πέταξε τον Ιούλιο του 1974 με τα Νοράτλας από το Μάλεμε στην Κύπρο, για να βοηθήσει τους μαχόμενους Ελληνοκύπριους, στην αντιμετώπιση του τουρκικού "Αττίλα".

(Αριστερά, ο τότε Ταγματάρχης Παπαμελετίου Γεώργιος, διοικητής της Α’ ΜΚ τον Ιούλιο του 1974)

Ο Ταξίαρχος ε.α. Γεώργιος Παπαμελετίου, "πέταξε" για τελευταία φορά για να πάει να βρει τα "παιδιά" του όπως αποκαλούσε πάντα τους ηρωικούς νεκρούς της μονάδος του που σκοτώθηκαν κατά την συντριβή του ενός αεροσκάφους κατά την προσγείωση, μετά από προσβολή του, δυστυχώς από φίλια πυρά.

Το όνομά του συνδέθηκε άρρηκτα με την τολμηρή επιχείρηση "Νίκη", της αερομεταφοράς μιας Μοίρας Καταδρομών νύκτα, στην Κύπρο, υπό αντίξοες συνθήκες και καταστάσεις. Συνδέθηκε με την διατήρηση του αεροδρομίου της Λευκωσίας, τότε, παρά τις λυσσαλέες προσπάθειες των Τούρκων να το καταλάβουν. Συνδέθηκε με την θέληση και την επιμονή στην εκπλήρωση της αποστολής.

Θυμάμαι χαρακτηριστικά το βουρκωμένο βλέμμα του τότε  που έγινε η υποδοχή των λειψάνων του δοκίμου εφέδρου αξιωματικού Δημητρίου Τσαμκιράνη, πριν από 10 περίπου  χρόνια. Το "δέσιμο" με τους άνδρες του εξακολουθεί να αποτελεί παράδειγμα του πνεύματος των Καταδρομών για όλους τους νεότερους. Μέχρι σήμερα οι Κρητικοί, (όπως αποκαλούσαν τότε όλους τους άνδρες της Μοίρας για τα μουστάκια τους και τη λεβεντιά τους) πίνουν κρασί στ' όνομά του και κάθε χρόνο στο ετήσιο μνημόσυνο των πεσόντων, που γίνεται τον Ιούλιο στο στρατόπεδο του Μάλεμε, βρίσκουν την ευκαιρία να μαζευτούν και να θυμηθούν!

Όλοι  τον προσφωνούσαν "Κύριε διοικητά" όποτε τον συναντούσαν και γι' αυτούς ήταν ο "Παπαμελέτης" τους. Αύριο Τρίτη, 20 Μαρτίου 2018 στις 2 το μεσημέρι, στην Ευαγγελίστρια στον Ασπρόπυργο, όσοι μπορέσουν να παραβρεθούν θα του πουν το στερνό "Κύριε Διοικητά" και θα τον χαιρετίσουν. Είναι βέβαιο ότι ο σύλλογός τους "Κομάντος 74" θα φροντίσει να έλθουν  οι περισσότεροι και οι Κρητικοί, θα του τραγουδήσουν την τελευταία μαντινάδα...

Στη μνήμη του, θα παραθέσω χαρακτηριστικά αποσπάσματα που δείχνουν την ποιότητα του διοικητού, από το βιβλίο "Οι Καταδρομείς κατά του Αττίλα", εκδόσεως της Λέσχης Καταδρομέων και Ιερολοχιτών, της οποίας αποτελούσε μέλος. Αναφέρονται, ανέκδοτα στοιχεία για την προετοιμασία της Μοίρας για ανάληψη αποστολής στην Κύπρο. Αφηγείται ο Υποστράτηγος ε.α. Κυριάκος Δημήτριος, τότε Ταγματάρχης, αξιωματικός του 2ου Γραφείου της μονάδος:

" ....Η Μοίρα ήταν άρτια εκπαιδευμένη και οπλισμένη και είχε πλήρη επάνδρωση. Είχε διάφορα σχέδια με κύριο αυτό του Ανατολικού Αιγαίου, αλλά δεν είχε κανένα σχέδιο για Κύπρο.

Με το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου η Μοίρα ετέθη σε επιφυλακή, διεκόπησαν οι άδειες και οι διάφορες εκπαιδεύσεις εκτός, ώστε όλο το προσωπικό να είναι παρόν.

Αμέσως άρχισε η σύντονη εκπαίδευση που αφορούσε στην οργάνωση, στον έλεγχο και συντήρηση του οπλισμού και στην τακτική.

Αντί επίστρατων έλαβε ένα τμήμα από την Γ’ ΜΑΚ (Μοίρα Αμφιβίων Καταδρομών) δυνάμεως 44 καταδρομέων με τους δίδυμους ανθυπολοχαγούς Κοϊμτζόγλου και τον επιλοχία Ιακωβίδη Γεώργιο, την τελευταία ημέρα και λίγο πριν την αναχώρηση για Κύπρο.

Το απόγευμα της 20ης Ιουλίου διέταξε ο Δκτης να μεταφερθεί ο Λόχος Ηρακλείου στο Μάλεμε με όλα τα υλικά με πλήρη μυστικότητα.

Έτσι το πρωί της 21ης Ιουλίου είχε ενσωματωθεί ο Λόχος με την Μοίρα.

Το ίδιο πρωί έλαβα διαταγή να πάω στο Ναύσταθμο της Σούδας για να υποδεχθώ το οχηματαγωγό «ΡΕΝΕΤΑ» και να σχεδιάσω την φόρτωση της Μοίρας, η οποία είχε αποστολή να μετασταθμεύσει σε δυο νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.

Ενώ περνούσε η ώρα και το πλοίο δεν ερχόταν ανησύχησα και πήγα στην Αίθουσα Επιχειρήσεων του Ναυστάθμου για να πληροφορηθώ κάτι σχετικό με το πλοίο.

Ενημερώθηκα ότι το πλοίο δεν έχει εντοπισθεί και άρα δεν έρχεται.

Τότε έφυγα και πήγα στην Μοίρα και ανέφερα το γεγονός στον διοικητή, ο οποίος με ηρεμία μου ανακοίνωσε ότι η Μοίρα θα πάει Κύπρο και ότι μου αναθέτει το 2ο Γραφείο.

Εδώ ήθελα να σημειώσω ότι όταν επέστρεψα από την Κύπρο, τον Μάρτιο του 1975 διαπίστωσα ότι πλοίο με το όνομα «ΡΕΝΕΤΑ» δεν υπήρχε.

Ο διοικητής, ενώ σχεδίαζε την φόρτωση της Μοίρας στα Α/Φ ήταν προβληματισμένος με την συμπεριφορά του Διοικητού της ΔΚΔ. (Διοικήσεως Δυνάμεων Καταδρομών) και μου είπε επί λέξει: «Δημήτρη επάνω στην ΔKΔ επικρατεί κάποια σύγχυση». 

Η διαταγή που έλαβα είναι προφορική και από τηλεφώνου και έχει ως εξής: «Γιώργο δεν θα πας εκεί που ετοιμάζεσαι, αλλά θα πας «κάτω» ξέρεις, θα πας εκεί που είναι ο Κώστας», εννοούσε τον Διοικητή Καταδρομών Κύπρου, τον συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Κομπόκη.

«Γιώργο θα πας με άλλα μέσα για να μην πάθετε ότι έπαθε ο Σβώλης», εννοούσε τα Α/Φ ΝΟΡΑΤΛΑΣ.

Σημειωτέον ότι ο ταγματάρχης Σβώλης Γεώργιος, που ήταν Διοικητής της Β’ Μ.Κ., με έδρα την Θεσσαλονίκη, είχε επιχειρήσει να εκτελέσει την ίδια αποστολή με Α/Φ της Ο/Α, τα οποία προσγειώθηκαν στην Σούδα για ανεφοδιασμό, αλλά αντί για Κύπρο επέστρεψαν πίσω στην Θεσσαλονίκη.

Δεν θα κάνω κανένα σχόλιο.

Ο διοικητής ζήτησε από τον ταξίαρχο Γιάννακα Αλέξανδρο (ΔΚΔ) να κατέβει στο Μάλεμε, ο αρμόδιος επιτελής για να μας ενημερώσει και να μας φέρει τους ανάλογους χάρτες και πήρε την απάντηση ότι όλα αυτά σε περιμένουν κάτω, μην ανησυχείς.

Ο χρόνος περνούσε και ο διοικητής κάλεσε όλους τους αξιωματικούς και μόνιμους υπαξιωματικούς για μια τελευταία ενημέρωση και επίλυση αποριών. Εδόθησαν δε πυρομαχικά και συνθηματικά σε όλο το προσωπικό, ώστε η Μοίρα να έχει ετοιμότητα να αντιμετωπίσει κάθε πιθανη έκτακτη κατάσταση στο αεροδρόμιο Λευκωσίας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα περισσότερα στελέχη είχαμε έλθει από την Κύπρο και είχαμε υπηρετήσει επί δυο έτη στις κυπριακές Μοίρες Καταδρομών.

Με την δύση του ηλίου το προσωπικό, τα πυρ/κά και τα λοιπά εφόδια της Μοίρας έφθασαν στο Α/Δ με πλήρη μυστικότητα και ασφάλεια.

Παρά την εντολή της ΔΚΔ να μην πάρουμε όλα τα πυρομαχικά, εμείς τα πήραμε σχεδόν όλα Α’ και Β’ γραμμής.

Επίσης πήραμε από δυο υδροδοχεία νερό ο καθένας..

Αμέσως άρχισε η φόρτωση προσωπικού και εφοδίων σύμφωνα με το σχέδιο του 3ου Γραφείου στο Α/Φ NORATLAS. Το κάθε Α/Φ είχε από 28 έως 32 άνδρες και περίπου 400 κιλά πυρομαχικά και λοιπά εφόδια..."

Αεροσκάφος τύπου NORATLAS (Φωτογραφία Αρχείου).

"...Ο διοικητής είχε αναχωρήσει για το Α/Δ, εντός του οποίου είχε εγκατασταθεί αμυντικά η Μοίρα για να αποκρούσει τουρκική επίθεση και είχε διατάξει να ακολουθήσουμε και εμείς. 

Έτσι και έγινε, στο πρώτο όχημα επιβιβάστηκαν ο Υπασπιστής ο Ντούβας, ένας διαβιβαστής, με οδηγό έναν στρατονόμο. Στο δεύτερο ανέβηκα εγώ, ο ιατρός Κοσκινάς και ένας καταδρομέας με οδηγό έναν λοχία της κυπριακής Αστυνομίας.

Όταν φτάσαμε στην ευθεία του δρόμου, μετά το αρμένικο νεκροταφείο και προς το Α/Δ δεχτήκαμε πυρά τόσο εμείς, όσο και ο διοικητής που προηγείτο. Κατεβήκαμε από τα οχήματα, λάβαμε θέσεις μάχης και ανταποδίδαμε τα πυρά.

Εν τω μεταξύ η μάχη του Α/Δ είχε αρχίσει μεταξύ της Μοίρας που είχε καταλάβει το Α/Δ και των Τούρκων που επιτίθεντο με σφοδρότητα για την κατάληψή του.

Την διοίκηση της Α’ ΜΚ είχε αναλάβει ο ταγματάρχης Μανουράς Βασίλειος διότι ο διοικητής είχε εγκλωβιστεί από τους Τούρκους προ της πύλης του Α/Δ. 

Ευρίσκετο όμως σε επικοινωνία με τον ασύρματο και έδινε οδηγίες.

Ο Μανουράς έστειλε ένα τεθωρακισμένο όχημα και με την κάλυψη της Μοίρας ο διοικητής πήγε στο Α/Δ και ανέλαβε την διοίκηση και την διεξαγωγή των επιχειρήσεων.

Ενώ η μάχη διεξήγετο με σφοδρότητα, ο διοικητής διατάσσεται από το ΓΕΕΦ και από τον Έλληνα πρέσβη, να εγκαταλείψει το Α/Δ. Αυτός όμως αρνείται και θέτει δύο (2) όρους:

1ον Να σταματήσει η τουρκική επίθεση και
2ον Να παραδώσει το Α/Δ στο Καναδέζικο Μηχανοκίνητο Τάγμα (ΟΗΕ). 

Έτσι και έγινε, ύστερα από σκληρές διαπραγματεύσεις μεταξύ του Δκτου και των ΟΗΕδων. Μετά από δύο ώρες η επίθεση των Τούρκων είχε αποκρουσθεί και με την παρουσία των ΟΗΕδων σταμάτησαν οι επιχειρήσεις.

Την 24ην Ιουλίου ο διοικητής διατάσσει μια σύσκεψη με θέμα την μεταστάθμευση της Μοίρας σε κατάλληλο χώρο ώστε απερίσπαστη να έχει ετοιμότητα για ανάληψη οποιασδήποτε αποστολής. Στην σύσκεψη επροτάθηκαν ως τέτοιος χώρος οι παιδικές κατασκηνώσεις Σταυροβουνίου, οι οποίες ανήκαν στην Μητρόπολη Λάρνακος.

Έτσι το ίδιο βράδυ ο διοικητής και εγώ πήγαμε στην Μητρόπολη Λάρνακος και ζητήσαμε από τον Μητροπολίτη να μας επιτρέψει να στρατοπεδέψουμε στις παιδικές κατασκηνώσεις. Ο Μητροπολίτης ενέκρινε το αίτημά μας και την άλλη μέρα έγινε η μεταστάθμευση.

Ο διοικητής πλέον είχε διαμορφώσει γνώμη για την κατάσταση που επικρατεί στον ελληνοκυπριακό στρατό και την αδιαφορία της Ελλάδος και είναι πλέον πολύ επιφυλακτικός σε ότι διατάσσετο να εκτελέσει. Π.χ. εκτός από την διάθεση τμημάτων για την αντιαρματική άμυνα της Λευκωσίας και την ετοιμότητα της Μοίρας να αποκρούσει κάθε τουρκική ενέργεια περικυκλώσεως της Λευκωσίας και άλλες δυο απόρρητες αποστολές, δεν εκτελεί την διαταγή να σπεύσει η Μοίρα την τελευταία στιγμή για να υπερασπίσει την Αμμόχωστο, χωρίς υποστήριξη.

Επίσης δεν διαθέτει τμήμα για την προστασία του Αμερικανού Πρέσβη κατά τη μεγάλη διαδήλωση των Κυπρίων και στην οποία εφονεύθη ο πρέσβης. 

Τέλος, θέλω να τονίσω την γενναιότητα των Ελλήνων αεροπόρων που συνέβαλαν τα μέγιστα στην επιτυχία της αερομεταφοράς της Μοίρας.

Επίσης ο διοικητής και εγώ, όσο θα ζούμε, θα έχουμε στη μνήμη μας, τους νεκρούς, τους τραυματίες και όλους τους Καταδρομείς της Μοίρας...."

Αποχαιρετούμε τον Διοικητή, στο τελευταίο του ταξίδι!  Θα τον θυμόμαστε με πολλή αγάπη!

Εκ μέρους της Λέσχης Καταδρομέων και Ιερολοχιτών, εκφράζουμε τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια στην οικογένειά του.

Ελάχιστος Φόρος Τιμής στους Πεσόντες και Αγνοούμενους στη Κύπρο. (Ξεχωριστή Ηρωική Μορφή o τότε Υπολοχαγός Νίκος Κατούντας)

Τουρκική αποβίβαση χωρίς να πέσει ντουφεκιά στην ακτή. "Βρήκαν τη πόρτα ανοιχτή και μπήκαν οι εχθροί μας…. και εμείς μαλώναμε σαν τα παιδιά!!!"

Γράφει ο Άντγος ε.α  Αναστάσιος Θεοδωρόπουλος
ΣΣΕ 76

Κάθε χρόνο το τελευταίο δεκαήμερο του Αλωνάρη, καθώς ξυπνούν μέσα μας οι τραγικές μνήμες των γεγονότων της Τουρκικής εισβολής στη Κύπρο, μιας αναπάντεχης και ριζικής καταστροφής του Ελληνισμού , μιας εγκληματικής και ασυγχώρητης προδοσίας των γνωστών υπευθύνων της τότε «πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας», η σκέψη μας αυθόρμητα αγκαλιάζει με ανείπωτη συγκίνηση κι ευλάβεια, με άκρατο σεβασμό και εθνική υπερηφάνεια τους οπλίτες και αξιωματικούς, οι οποίοι, παρά τις συντριπτικά αντίξοες συνθήκες, αντιστάθηκαν και πολέμησαν μονάχοι μέχρις εσχάτων, προσφέροντας τη ζωή τους λύτρον υπέρ του Ελληνισμού. 

Του Ελληνισμού με τα υπέροχα χαρίσματα αλλά και το μαύρο στίγμα του διχασμού και του αδελφοκτόνου σπαραγμού. Εκείνης της κατάρας και του άγους, τα οποία στην τρισχιλιετή διαδρομή της Ιστορίας, μας γέμισαν με χαμένες πατρίδες και χαμένες ευκαιρίες .

Τότε νοιώθεις από το μνήμα του χρόνου να ακούγονται κάποιες φωνές και να ανεβαίνουν κάποιες μορφές των πεσόντων στο νησί της Αφροδίτης το 1974. Τότε θαρρείς, πως από τη στάχτη τη βαθιά εκείνων των ημερών, από τη μαύρη καταχνιά και τη πικρή σκλαβιά στα κατεχόμενα, μια σπίθα κι ένα γαλάζιο φως είναι έτοιμα να αναδυθούν και να πετάξουν, για να μας φέρουν το ψυχικό χαλασμό αλλά και τη κάθαρση και την επιταγή του χρέους να παλέψουμε για αυτό το μείζον εθνικό θέμα. 

Παράλληλα συνειδητοποιούμε την υποχρέωση να αποδώσουμε τον ελάχιστο φόρο τιμής που αξίζει, σ` αυτούς οι οποίοι προέταξαν τα στήθη τους κι έδωσαν το αίμα τους σε αυτή την κακή συγκυρία, για να φυλάξουν νέες Θερμοπύλες. Αυτούς, που μέσα από το "χαλασμό και το σεισμό", έστησαν "κάστρο" τη γνώμη και τη ψυχή τους, για να δώσουν ότι πολυτιμότερο έχει ο άνθρωπος, την ίδια του την ύπαρξη.

Σε μένα έτυχε στις 20 Ιουλίου του 74 να βιώσω ως εκκολαπτόμενος αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού, ως Εύελπις Δευτέρας Τάξεως αυτή την εθνική τραγωδία, της εισβολής του ύπουλου και βάρβαρου Αττίλα, που με σημάδεψε. Τον ενθουσιασμό των πρώτων ωρών της επιστράτευσης με την πάροδο του χρόνου αντικατέστησε η απογοήτευση, η πίκρα και ένα πελώριο "γιατί" . 

Στη συνέχεια, με ενδιαφέρον άκουσα και διάβασα πολλά από όλες τις πλευρές για τα όσα διαδραματίστηκαν στη Μεγαλόνησο. Στο σύνολό τους σχεδόν, δυσάρεστα. Έχοντας όμως κατά νου πάντα τη σοφή φράση του ποιητή ότι, "από το παρελθόν , από τη παράδοση κρατάμε και προβάλουμε πάνω από όλα ότι πιο ζωντανό και μεγαλειώδες", άρχισα να αναζητώ οτιδήποτε σχετικό με εκείνα τα γεγονότα και ιδιαίτερα να ρωτώ μεγαλύτερους συναδέλφους, που υπηρετούσαν στη Κύπρο τις μέρες της εισβολής, για αυτούς που μαχόμενοι μέχρις εσχάτων έπεσαν ή αγνοούνται.

Αριστερά: Ο τότε Αντισυνταγματάρχης Πυροβολικού Καλμπουρτζής Στυλιανός λαμπρό παράδειγμα Δόξας και Τιμής για τους πυροβολητές, είχε στη καρδιά του την επωδό του εμβατηρίου τους " …θα πεθάνω, θα πεθάνω στο κανόνι μου επάνω.."

Aρκετές οι περιπτώσεις Αξιωματικών και Oπλιτών, που όσο ο χρόνος περνά, θα καταγράφονται με λεπτομέρειες στο πάνθεο των ηρώων μας, όπως χαρακτηριστικές είναι του Διοικητή της 33 Μοίρας Καταδρομών τότε Ταγματάρχη Κατσάνη Γεωργίου και του Διοικητή της 181 Μοίρας Πεδινού Πυροβολικού τότε Αντισυνταγματάρχη Καλμπουρτζή Στυλιανού, που θυσιάστηκαν υπέρ της ελευθερίας και της τιμής.

Χάριν όμως της οικονομίας του άρθρου κρίνεται σκόπιμο να αναφερθούμε αναλυτικότερα σε μία ξεχωριστή , όπως όλοι μου είπαν ηρωϊκή μορφή, στον τότε Υπολοχαγό Νικόλαο Κατούντα Διοικητή Λόχου της 33 Μοίρας Καταδρομών. Ένα λεβέντη Αχαιό με εξαίρετα σωματικά, ψυχικά και πνευματικά χαρίσματα, με αναπτυγμένες στο έπακρο όλες τις στρατιωτικές αρετές, που πολέμησε γενναία στον Άγιο Ιλαρίωνα και στην Κερύνεια της Κύπρου και αγνοείται από τις 22 Ιουλίου του 1974.

Αριστερά: Ο τότε Ταγματάρχης Πεζικού Κατσάνης Γεώργιος πίστεψε στην ελευθερία της Κύπρου και πρόσφερε το αίμα του εμψυχώνοντας τους καταδρομείς του 

Μεγάλη η συγκίνησή μας όταν διαβάζουμε στο διαδίκτυο την αφήγηση του αγγελιοφόρου του, τότε Λοχία Κυρίλλου Χαράλαμπου, ο οποίος ήταν ο τελευταίος από τους οπλίτες που τον είδε να μάχεται σαν λιοντάρι, καλύπτοντας και προτρέποντάς τους να διαφύγουν για να μην μαυροφορεθούν οι μανάδες τους.

Η σκηνή αυτή έλαβε χώρα κοντά στον Αγ. Γεώργιο της Κερύνειας, στις ακτές της οποίας εξελισσόταν η κύρια αποβατική προσπάθεια των Τούρκων. Λίγοι οι δικοί μας, σχεδόν μια "χούφτα", εξήντα δυό καταδρομείς, εναντίον πολυάριθμων στο στόμα του Λύκου. Ελαφρά οπλισμένοι, χωρίς καμία υποστήριξη, χωρίς ούτε καν σταγόνα νερού , να σταθούν μπροστά από εκατοντάδες άρματα, καθώς η εχθρική αεροπορία ανενόχλητη τους σφυροκοπούσε παραλύοντας κάθε αντίσταση στο Νησί. Παράλληλα το τούρκικο ναυτικό αποβίβαζε ανεμπόδιστα νέες δυνάμεις και τούρκοι αλεξιπτωτιστές σχημάτιζαν πίσω τους αεροπρογεφυρώματα . 

Στιγμές ηρωϊσμού , αυτοθυσίας, μάχης μέχρις εσχάτων για το Λοχαγό, τον ηγέτη, τον πατέρα, τον φίλο, όπως τον αποκαλεί εκ μέρους των συναδέλφων του ο τότε Λοχίας Κυρίλλου, για να καταλήξει την τελευταία στιγμή που τον είδε, σε μια υπερκόσμια λάμψη και σ` ένα παράξενο χαμόγελο που διέκρινε στα μάτια του.

Σίγουρα στο φως αυτό του τελευταίου αποχαιρετισμού του Νίκου Κατούντα προς τα εγκόσμια, που τυπώθηκε θαρρώ στο σκληρό δίσκο της Ιστορίας, θα ήταν και η εικόνα της συζύγου του, η οποία σε λίγο, με ένα κοριτσάκι εννιά μηνών στην αγκαλιά της και ένα στα σπλάχνα της, θα έπαιρνε το δρόμο από τη Κερύνεια προς το νοτιά, μαζί με χιλιάδες ξεριζωμένους, για να περιμένει μάταια μέχρι σήμερα κάποια είδηση για εκείνον, πάντα όμως, περήφανη και δυνατή. 

Αριστερά: Ο τότε Υπολοχαγός (ΠΖ) Κατούντας Νικόλαος "το Λιοντάρι της Κερύνειας"  πολέμησε ως άλλος Λεωνίδας. Δεν ρώτησε πόσοι είναι οι εχθροί αλλά που είναι και όρμησε για τον δήμο των αθανάτων !!!

Υπό το πρίσμα ότι, η Ιστορία είναι η αμφίδρομη επικοινωνία με το παρελθόν για να χαραχθεί ελπιδοφόρα η πορεία προς το μέλλον, ας αποδώσουμε χωρίς κανένα δισταγμό τον ελάχιστο φόρο τιμής σε αυτούς που χάθηκαν πολεμώντας στη μαρτυρική μας Κύπρο το 1974, για να τον αποδίδουν προς εθνικό όφελος κι οι επόμενες γενιές. 

Ιδιαίτερο παράδειγμα ας προβάλλεται  πάντα ο Νίκος Κατούντας, ο οποίος ως καταδρομέας, χιονοδρόμος, αλεξιπτωτιστής και υποβρύχιος καταστροφέας ήξερε και μπορούσε έγκαιρα και εύκολα να διαφύγει . 

Δεν το έπραξε όμως. Προτίμησε να μαυροφορεθούν η μάνα κι η γυναίκα του παρά οι μανάδες των στρατιωτών του και να μεγαλώσουν επίσης ορφανές οι κόρες του, αρκεί να μην καταφρονεθεί η μεγάλη μάνα Ελλάς. "Mίσεψε" σαν τον άνεμο προετοιμασμένος και ενσυνείδητος. Πέρασε στην αθανασία με σταθερό ψυχικό βηματισμό ως μέλος μιας πορείας πολύ παλιάς, των μαχόμενων Ελλήνων προς τον ένδοξο θάνατο, η οποία αν απαιτηθεί θα πρέπει να συνεχιστεί. 

Είναι η πορεία προς το τελευταίο μετερίζι. Το μετερίζι της ψυχής, της τιμής αλλά και της ανάστασης του σταυρούμενου εκάστοτε γένους μας. Εκεί που δεν έχει "φτωχούς" και "πλούσιους". Εκεί που ότι κι αν συμβαίνει, όλα του κόσμου τα δεινά κι αν σε περιβάλουν, ακόμη κι αν σε πρόδωσαν, ο φόβος πρέπει να λείπει . 

Κι αυτό ακριβώς συνέβη στον αδερφό μας Νίκο Κατούντα. Οι Θερμοπύλες σίγουρα εκείνες τις στιγμές θα ρίγησαν. Το Μεσολόγγι , το Κούγκι, το Μανιάκι και τ` Αρκάδι, θα σκίρτησαν περήφανα. 

Ο Άγιος Ιλαρίωνας θα βγήκε στου Παράδεισου τις πύλες να τον προϋπαντήσει. Τα χώματα κι ο ουρανός της Κερύνειας που κράτησαν επτασφράγιστο μυστικό το πέταγμα του στη δόξα, στην αθανασία, είμαι σίγουρος πως κάθε χρόνο από τότε, προσμένοντας τη λευτεριά, κάνουν μνημόσυνο μυστικό . 

Αιωνία η ηρωϊκή του μνήμη!!! 

Αιωνία σας η μνήμη αδέρφια μας!!!



Υπενθύμιση: Στο βιβλίο των Πρακτικών της Ημερίδας με τον τίτλο "Οι Καταδρομείς κατά του Αττίλα", μπορείτε να διαβάσετε τις λεπτομέρειες της μάχης, μέσα από την αφήγηση του τότε Λοχαγού Ευαγγέλου Ματζουράτου, υποδιοικητού της 33 ΜΚ, ο οποίος είχε αναλάβει την διοίκηση της Μοίρας, μετά τον θάνατο του διοικητού της, Τχη Κατσάνη.

Μέχρι και τις 10 Σεπτεμβρίου λόγω των θερινών διακοπών , η καλύτερη επικοινωνία είναι στην ηλεκτρονική διεύθυνση: info.contactlki@gmail.com

Ανιχνευτής

Κύπρος 1974. Επιχείρηση "Λαβίδα"

31 Μοίρα Καταδρομών. Άγημα απόδοσης τιμών, σε φωτογραφία του 1973. (Φωτ. αρχείου)

 "Λαβίδα" ήταν η κωδική ονομασία που δόθηκε στην νυκτερινή ενέργεια των Ελληνοκυπριακών Μοιρών Καταδρομών για την κατάληψη των στενών Αγύρτας, με σκοπό την παρεμπόδιση της συνένωσης των αποβατικών τουρκικών δυνάμεων της περιοχής Κερύνειας με τον τουρκοκυπριακό θύλακα στο Κιόνελι. Η επιχείρηση αυτή των Δυνάμεων Kαταδρομών, έγινε παράλληλα με τις ενέργειες των λοιπών δυνάμεων της κυπριακής Εθνικής Φρουράς, προς αντιμετώπιση της τουρκικής εισβολής.

Γενική Κατάσταση

Τις πρώτες ώρες της 20ης Ιουλίου 1974, οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις προχώρησαν σε αμφίβια εισβολή στο Πεντεμίλι, περίπου 8 χιλιόμετρα δυτικά από την πόλη της Κερύνειας. Οι Τούρκοι εκτέλεσαν την αποβατική ενέργειά τους, σε πρώτο χρόνο, με ένα ΣΑΣ (Συγκρότημα Αποβατικού Συντάγματος) δυνάμεως περίπου 3.000 ανδρών, που περιλάμβανε μία ίλη αρμάτων Μ 47 (12 άρματα μάχης) 20 ΤΟΜΠ  Μ 113 και Μοίρα ΠΒ (12 οβιδοβόλα των 105 χιλ.). Η απόβαση εκτελέσθηκε χωρίς ιδιαίτερη αντίσταση εκ μέρους της Κυπριακής Εθνικής Φρουράς.

Παράλληλα, υπό την πλήρη τουρκική αεροπορική κυριαρχία, εκτελέστηκε ανενόχλητα  αεραπόβαση και αερομεταφορά τουρκικών στρατευμάτων προς την περιοχή Κιόνελι, προς ενίσχυση και διεύρυνση του ήδη υπάρχοντος τουρκοκυπριακού θύλακα.

Η κυπριακή Εθνική Φρουρά, μέσα στο χάος που δημιούργησε το προηγηθέν πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου, αιφνιδιάστηκε ολοσχερώς  όπως φάνηκε από τις μετέπειτα εξελίξεις και προσπάθησε εσπευσμένως να εφαρμόσει ειδικά σχέδια, που προβλέπονταν  σε περίπτωση εκδήλωσης τουρκικής απόβασης. Δυστυχώς δεν υπήρξε ούτε άμεση, ούτε σωστή εκτίμηση και αντίδραση, που οφειλόταν σε κακή πληροφόρηση και διστακτικότητα έκδοσης διαταγών εκ μέρους του τότε ελληνικού ΑΕΔ (Αρχηγείου Ενόπλων Δυνάμεων).

Τις νυκτερινές ώρες της 20 Ιουλίου 1974, η στρατιωτική κατάσταση  είχε διαμορφωθεί, όπως φαίνεται στο σχεδιάγραμμα που ακολουθεί.

(Σχ. 1) Σχεδιάγραμμα Επιχειρήσεων που δείχνει την διαμόρφωση της κατάστασης την νύκτα της 20 Ιουλίου 1974. Με πράσινο χρώμα απεικονίζονται οι τουρκοκυπριακές και οι τουρκικές δυνάμεις. Η τουρκική αριθμητική δύναμη στον θύλακα του Κιόνελι, φαίνεται δίπλα από τα σύμβολα των μονάδων.  Η ένδειξη ΤΜΤ , αναφέρεται στην Τουρκική Οργάνωση Αντίστασης-Türk Müdafaa Teskilâti, κάτι αντίστοιχο της ελληνικής ΕΟΚΑ. (Πηγή εικόνας)

Το ΓΕΕΦ, διέταξε κατά προτεραιότητα την εξάλειψη του τουρκοκυπριακού θύλακα στο Κιόνελι, (Σχέδιο Αφροδίτη ΙΙ) με εμπλοκή της ΕΛΔΥΚ, ενώ ταυτόχρονα προσπάθησε να αναχαιτίσει το τουρκικό προγεφύρωμα στην Κερύνεια. Παράλληλα το Σύνταγμα Καταδρομών (31, 32, 33 και η επιστρατευόμενη 34 ΜΚΔ) διετάχθη να εφαρμόσει το Σχέδιο "Λαβίδα", δηλαδή την κατάληψη των στενών της Αγύρτας, τα οποία κατείχαν τουρκοκυπριακές δυνάμεις ενισχυμένες με τουρκική μονάδα αλεξιπτωτιστών, που προερχόταν από την αεραποβατική δύναμη που είχε προσγειωθεί στον θύλακα του Κιόνελι.

Διάταξη των Αντιπάλων

α. Τουρκικές Δυνάμεις

Τη διάβαση Αγύρτας την κατείχαν προ της εισβολής οι Τουρκοκύπριοι, οι οποίοι είχαν την αποστολή της διατήρησης των στενών, ώστε να μπορούν οι τουρκικές αποβατικές δυνάμεις να κινηθούν ανενόχλητα για να συνενωθούν με τον τουρκοκυπριακό θύλακα του Κιόνελι να διευρύνουν το προγεφύρωμα και να το εξασφαλίσουν για την ακολουθούσα δύναμη που θα αποβιβαζόταν στην Κερύνεια.

Οι θέσεις των τουρκοκυπριακών δυνάμεων επάνω στη διάβαση της Αγύρτας φαίνονται στο σχεδιάγραμμα 2 που ακολουθεί.

(Πηγή εικόνας: Πρακτικά Ημερίδας Ειδικών Δυνάμεων)

      Σε κάθε στόχο η δύναμή τους ανερχόταν περίπου σε δύναμη τάγματος (400 έως 600 άνδρες).

β. Ελληνικές Δυνάμεις

Η δύναμη της Εθνικής Φρουράς  περιλάμβανε γενικά :

-Σύνταγμα Καταδρομών. 

-Μηχανοκίνητο Τάγμα Πεζικού. 

-Επιλαρχία Μέσων Αρμάτων, με Ρωσικής κατασκευής άρματα Τ-34. 

-Επιλαρχία Αναγνωρίσεως, με τροχοφόρα ελαφρά Τ/Θ οχήματα. 

-Έξι μονάδες Πυροβολικού Μάχης, με περισσότερα από 100 πυροβόλα, διαφόρων διαμετρημάτων. 

-Μονάδα Επακτίου Πυροβολικού. 

-Μονάδα Αντιαεροπορικού Πυροβολικού, έστω και με όπλα ξεπερασμένα, για την προσβολή αεριωθουμένων αεροσκαφών. 

-Μονάδα Βαρέων Όπλων Πεζικού, με σύγχρονα για πολλές ακόμη δεκαετίες αντιαρματικά όπλα, με βαρείς όλμους, ακόμη και λίγα φλογοβόλα.

Πολύ σημαντική ήταν η παρουσία της Ελληνικής Δυνάμεως Κύπρου (ΕΛΔΥΚ), επιπέδου συντάγματος. Αποτελείτο από 2 τάγματα πεζικού συνολικής δυνάμεως 900 περίπου ανδρών. Ήταν καλά εκπαιδευμένο και οργανωμένο.  Μαζί με το Σύνταγμα Καταδρομών αποτελούσαν τα καλύτερα συγκροτήματα   της ελληνοκυπριακής πλευράς.

Η οργάνωση των Μονάδων Καταδρομών της Κύπρου στηριζόταν στα Ελλαδικά πρότυπα. Περιελάμβανε Διοίκηση-Επιτελείο, λόχο υποστηρίξεως (ΒΟΠ) και Διοικητικής Μερίμνης, και τρεις λόχους κρούσεως. Δύναμη, ως έγγιστα, 200 άνδρες, για να φθάσει στους 320 με την επιστράτευση. 

Ο διοικητής, ο υποδιοικητής, οι διοικητές λόχων και 1-2 ακόμη κατώτεροι αξιωματικοί ήταν Ελλαδίτες αξιωματικοί των καταδρομών. Όλοι οι υπόλοιποι ήταν Κύπριοι. 

Επειδή υπήρχε στενότητα στους βαθμούς του λοχαγού και υπολοχαγού, το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Φρουράς (ΓΕΕΦ) είχε καθιερώσει την απόσπαση ενός υπολοχαγού πεζικού σε κάθε Μοίρα Καταδρομών, προκειμένου να καλύπτονται οι ανάγκες σε διοικητές λόχων. Φυσικά, οι αξιωματικοί αυτοί δεν είχαν στο ενεργητικό τους, ούτε τις εμπειρίες, ούτε τις εκπαιδεύσεις, ούτε το περιβόητο «πνεύμα» των Ελληνικών Δυνάμεων Καταδρομών. 

Σε ό,τι αφορά τον εξοπλισμό τους, αυτός ήταν παλαιός και παρωχημένος:

-Ατομικά όπλα, οπλοπολυβόλα και πολυβόλα του 2ου ΠΠ  διαφόρων τύπων και διαμετρημάτων, αγγλικής, αμερικανικής ή άλλης κατασκευής και προελεύσεως. 

-Αντιαρματικοί εκτοξευτές των 57 χιλιοστών,  των 2,36" και των 3,5" 

-Όλμοι 81 και 60 χιλιοστών, διαφόρων προελεύσεων. 

-Κράνη, αγγλικού τύπου 2ου ΠΠ. 

-Εξαρτύσεις, πυξίδες, υδροδοχεία, διόπτρες και άλλα παρελκόμενα, διαφόρων προελεύσεων, της εποχής του μεσοπολέμου ή ακόμη παλαιότερα. 

-Σακκίδια διαφόρων τύπων, αγγλικά, αμερικανικά, τύπου αστυνομίας, ακόμη και πολιτικού τύπου.

Όμως, παρά τον παλαιό τους εξοπλισμό, οι Μοίρες ήταν εκπαιδευμένες σε πολύ υψηλό βαθμό.

Το σημαντικό μειονέκτημα που είχαν έναντι των τουρκικών δυνάμεων, ήταν το γεγονός ότι από τις 15 Ιουνίου 1974, είχαν χρησιμοποιηθεί με διαταγή του προϊσταμένου τους κλιμακίου, (και με εντολή του ελληνικού Αρχηγείου Ενόπλων Δυνάμεων) στο μοιραίο πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, με αρκετές απώλειες σε προσωπικό και υλικό.

Διεξαγωγή της επιχείρησης

Χάρτης περιοχής επιχειρήσεων (Πηγή εικόνας: Πρακτικά Ημερίδας Ειδικών Δυνάμεων)

Η Διοίκηση Δυνάμεων Καταδρομών Κύπρου, με διοικητή τον συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Κομπόκη, εφήρμοσε το σχέδιο «Λαβίδα», δηλαδή την εκτέλεση νυχτερινής καταδρομικής επιχειρήσεως, για την κατάληψη της διαβάσεως Αγύρτας. Οι ΑΝΣΚ που τους ανατέθηκαν, φαίνονται στο παραπάνω σχεδιάγραμμα.

Σύμφωνα με το σχέδιο, η 31 Μοίρα Καταδρομών έπρεπε να καταλάβει το ύψωμα Κοτζά-Καγιά, αμέσως νοτίως του φρουρίου του Αγίου Ιλαρίωνος επί του Πενταδακτύλου, το οποίο ελέγχει εκ δυσμών την διάβαση. Το άλλο σκέλος της διαβάσεως, δηλαδή εξ ανατολών προς δυσμάς, είχε ανατεθεί στην 32 Μοίρα, με αντικειμενικόν σκοπό το ύψωμα Άσπρη Μούττη. Στην βόρεια έξοδο της διαβάσεως, με αντικειμενικόν σκοπό το ύψωμα Πετρομούθια, θα ενεργούσε η 33 Μοίρα Καταδρομών. Νοτίως της Άσπρης Μούττης, θα ενεργούσε η επιστρατευομένη 34 Μοίρα, με αντικειμενικόν σκοπό το ύψωμα 296, κοντά στην Αγύρτα. 

Ως πιθανή ώρα «Κ», δηλαδή ώρα κρούσεως, είχε ορισθεί η 23.00 ώρα της νύκτας 21/22 Ιουλίου 1974

Σύμφωνα με τον γενικότερο σχεδιασμό, μετά την κατάληψη των υψωμάτων, οι Μοίρες Καταδρομών θα αντικαθίσταντο υπό ισαρίθμων ταγμάτων πεζικού, προκειμένου να αναλάβουν άλλες αποστολές. 

Οι Μοίρες, ήδη ευρισκόμενες εξ αιτίας της εμπλοκής τους στο πραξικόπημα, διεσπαρμένες στη Λευκωσία, διατάχθηκαν να σπεύσουν προς Βορρά, με ελάχιστο χρόνο προετοιμασίας. 

"Κινούμενες ημέρα-μεσημέρι, αλλού βαλλόμενες με όλμους και αντιαρματικά και αλλού διωκόμενες από την τουρκική αεροπορία, κατόρθωσαν και έφθασαν συγκροτημένες στους χώρους εξορμήσεώς τους. Από εκεί και πέρα, η κάθε Μονάδα έγραφε την δική της ιστορία. Ήταν η πρώτη φορά που θα αναμετρούνταν με τις Τ/Κυπριακές δυνάμεις των υψωμάτων της διαβάσεως Αγύρτας, αλλά και με τις επίλεκτες μονάδες καταδρομών και αλεξιπτωτιστών του τουρκικού στρατού, οι οποίες, εν τω μεταξύ, τις ενίσχυσαν." (Αφήγηση Στγου Σταμάτη στην ημερίδα Ειδικών Δυνάμεων)

Οι Μοίρες, μπόρεσαν και κατέλαβαν τους ΑΝΣΚ (Αντικειμενικούς Σκοπούς) τους. και το πρωί της 21 Ιουλίου η διάβαση βρισκόταν σε ελληνικά χέρια.

Η 31 Μοίρα Καταδρομών, με διοικητή τον ταγματάρχη Αλέξανδρο Μανιάτη ο οποίος ανέλαβε την διοίκηση το απόγευμα της 19ης Ιουλίου, σχεδίασε και εξετέλεσε με άψογο τρόπο την επιχείρηση καταλήψεως του υψώματος Κοτζά-Καγιά. Με τον διοικητή της Μοίρας στην πρώτη γραμμή, και με τους λόχους κρούσεως των υπολοχαγών Ηλία Γλεντζέ και Αθανασίου Γαληνού σε πρωταγωνιστικόν ρόλο, οι Τ/Κύπριοι και οι επίλεκτοι του τουρκικού στρατού αιφνιδιάστηκαν παντελώς και υπέστησαν μεγάλες απώλειες. Κάποιοι ανέφεραν για 100-150 νεκρούς, ίσως και περισσότερους.

Η 32 Μοίρα Καταδρομών, με διοικητή τον ταγματάρχη Ναπολέοντα Δαμασκηνό, με ελάχιστους Ελλαδίτες αξιωματικούς Καταδρομών, λόγω των απωλειών κατά το πραξικόπημα, προσέγγισε αθόρυβα το ύψωμα Άσπρη Μούττη και το κατέλαβε με μικρή καθυστέρηση, λόγω της πυρκαϊάς της θαμνώδους βλάστησης του υψώματος, εξ αιτίας των βολών του πυροβολικού.

Η 33 Μοίρα, με διοικητή τον ταγματάρχη Γεώργιο Κατσάνη, προσέγγισε επιτυχώς το ύψωμα Πετρομούθια, αιφνιδίασε τον εχθρό και εξουδετέρωσε τις αντιστάσεις, τις οποίες εντόπισε.

(Αριστερά ο ηρωικός διοικητής της 33 ΜΚ Τχης Γεώργιος Κατσάνης)  

"Κατά τας πρωϊνάς ώρας, η Μοίρα δια πυρών και σχετικής κινήσεως, προσπάθησε να υποβοηθήσει το έργο της 31 ΜΚ, προσβάλλουσα τον πύργο ΑΓΙΟΥ ΙΛΑΡΙΩΝΑ. Τα υπάρχοντα βαρέα όπλα της Μοίρας, έπληξαν πλειστάκις τον πύργο και άλλους στόχους, μέχρι ότου η εχθρική αεροπορία και εχθρικά όπλα καμπύλης τροχιάς κατέστρεψαν αυτά.

Ο Διοικητής της Μοίρας Τχης ΚΑΤΣΑΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, προωθημένος ως ήτο, μετά κατάληψιν οικίσκου, όστις ήτο πλήρης όπλων και πυρομαχικών, επλήγη και εφονεύθει, περί την 09:30 της 21ης Ιουλίου. 

Ωσαύτως η Μοίρα έμεινε άνευ επαφής, μετά της ΔΔΚ, λόγω της εν τω μεταξύ καταστροφής των Σ/Α και τραυματισμού Διαβιβαστού (Δκτού/31ου ΛΟΚ, ο Λόχος Επιστράτων δεν είχε Σ/Α). Την διοίκηση της Μοίρας, αναλαμβάνει ο Υδκτής της, Λγός (ΠΖ) ΜΑΝΤΖΟΥΡΑΤΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ." (Τμήμα αφήγησης του Στγου Μαντζουράτου κατά την διάρκεια της ημερίδας Ειδικών Δυνάμεων)

Η 34 Μοίρα Καταδρομών επιστρατεύθηκε τις πρωινές ώρες της 20ης Ιουλίου, στην Αθαλάσσα Λευκωσίας, με διοικητή τον ταγματάρχη Πέτρο Δεκούλο. 

"Το απομεσήμερο της ίδιας ημέρας, κινήθηκε στην περιοχή του Πάνω Δικώμου, όπου και το σημείο εξορμήσεώς της. Με το τελευταίο φως, η Μονάδα ξεκίνησε την ενέργειά της, προς το ύψωμα 296. Αφού διήνυσε περί τα δύο χιλιόμετρα, δέχθηκε πυρά όλμων, οπότε ανέκοψε εκεί την προχώρησή της και έλαβε αμυντική διάταξη. 

Τι παραπάνω θα περίμενε κανένας, από μια Μονάδα, η οποία επιστρατεύθηκε εξ ολοκλήρου το μεσημέρι, και εκλήθη να φέρει εις πέρας καταδρομική επιχείρηση, το βράδυ της ιδίας ημέρας. Πάλι καλά, που διατηρήθηκε συγκροτημένη, και δεν διαλύθηκε ολότελα." (Αφήγηση Στγου Σταμάτη στην Ημερίδα Ειδικών Δυνάμεων)

Παρά την προσωρινή αυτή επιτυχία, οι αναμενόμενες δυνάμεις Πεζικού προς αντικατάσταση των μοιρών Καταδρομών δεν εμφανίσθηκαν. Στον τομέα του τουρκοκυπριακού  θύλακα του Κιόνελι, ο οποίος είχε ενισχυθεί από τουρκικές μονάδες αλεξιπτωτιστών και καταδρομών, η ΕΛΔΥΚ ενισχυμένη με άρματα, δεν κατόρθωσε να τον εξαλείψει.

Κατόπιν τούτου, τις πρωινές ώρες της 21ης Ιουλίου 1974, η Διοίκηση Δυνάμεων Καταδρομών Κύπρου διέταξε τις Μονάδες της να απαγκιστρωθούν και να συμπτυχθούν στους χώρους εξορμήσεώς τους, προκειμένου να αναλάβουν άλλες αποστολές. Η απαγκίστρωση και η σύμπτυξη των Μονάδων ήταν επιτυχής.

Οι Μονάδες Καταδρομών αναπαύθηκαν και αναδιοργανώθηκαν. Ήταν η πρώτη και τελευταία τους φορά, που χρησιμοποιήθηκαν στον καταδρομικό τους ρόλο. Στη συνέχεια, χρησιμοποιήθηκαν σαν απλές μονάδες Πεζικού και κάλυπταν τα κενά και τις αδυναμίες των υπολοίπων δυνάμεων, δίδοντας διαδοχικό αμυντικό αγώνα.

Συμπεράσματα της επιχείρησης "Λαβίδα"

Για μια ακόμη φορά επαληθεύθηκε η αρχή της τακτικής χρησιμοποίησης των Δυνάμεων Καταδρομών. Η αφανής, μυστική και αθόρυβη διείσδυση και προσβολή των εχθρικών θέσεων, στην διάβαση της Αγύρτας, επέφερε τον μέγιστο αιφνιδιασμό του αντιπάλου και προκάλεσε πανικό.

Η μή  ενίσχυση ή αντικατάσταση των μονάδων Καταδρομών από δυνάμεις Πεζικού, με τον ανάλογο βαρύ οπλισμό, οδήγησε στην αναγκαστική τους αποχώρηση, με αποτέλεσμα την απώλεια του εξαιρετικού στρατηγικού πλεονεκτήματος που είχαν προκαλέσει, με την παρεμπόδιση της συνένωσης των τουρκικών αποβατικών δυνάμεων με τον θύλακα Κιόνελι.

«Οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις, αντιμετώπισαν άλλο ένα σοβαρό πρόβλημα.. Η τηλεφωνική επικοινωνία ήταν σχεδόν αδύνατη τις τρεις πρώτες μέρες, όχι μόνο μεταξύ των μονάδων, αλλά και μεταξύ του διοικητού του σώματος στρατού και της Αγκύρας. Την πρώτη ημέρα κατάφεραν να στήσουν ένα κανάλι με την Τουρκία το οποίο όμως, διακόπηκε στις 22.00 της ιδίας ημέρας και για τις επόμενες δύο ημέρες, δεν υπήρχε καμία επικοινωνία με το Γενικό Επιτελείο των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων. Η γραμμή επικοινωνίας, είχε δημιουργηθεί αρχικά, μέσω μιας ειδικής συσκευής την οποία μετέφερε το 2ο τάγμα καταδρομέων από την Τουρκία και την εγκατέστησε στον Πενταδάκτυλο, στο Ατάκ Τεπέ, δίπλα από το Κοτζάκαγια. Από εκεί με καλώδια, συνδέθηκε με το διοικητήριο του σώματος στρατού, στο Μπογάζι. Τα καλώδια όμως καταστρέφονταν από τις φωτιές, που μαίνονταν την ώρα των μαχών. Ειδική ομάδα πηγαινοερχόταν γι’ αποκατάσταση της βλάβης, μέχρι που στις 22.00 το βράδυ της ίδιας ημέρας(Μουζαφέρ Σεβέρ. Τότε συνταγματάρχης της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών)

(Απόσπασμα από την αφήγηση Στγου Γλεντζέ κατά την διάρκεια της ημερίδας Ειδικών Δυνάμεων)

Αποτελέσματα

Οι εφεδρείες της Εθνικής Φρουράς αναλώθηκαν στον θύλακα Κιόνελι-Λευκωσίας και στην διάβαση Αγύρτας, χωρίς αποτέλεσμα, αντί να επιπέσουν στο προγεφύρωμα της Κερύνειας, εκεί που πάταγε τροχός και ερπύστρια, και στο οποίο οι τουρκικές αποβατικές δυνάμεις δούλευαν σχεδόν ανενόχλητες.

Στην προσπάθεια της εξάλειψης του προγεφυρώματος στο Πεντεμίλι, πάλι ατυχώς  και εντελώς αντίθετα με την αρχή της τακτικής τους χρησιμοποίησης, οι δυνάμεις Καταδρομών (33 ΜΚ) κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν μηχανοκινήτο πεζικό και άρματα, με αποτέλεσμα τις ανώφελες απώλειες γενναίων ανδρών.

"Ακολουθούν σκηνές απερίγραπτου ηρωισμού και αυτοθυσίας, σε αγώνα εκ του συστάδην. Τα εχθρικά άρματα και τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού (ΤΟΜΠ) του αντιπάλου, επιτίθενται ακάθεκτα εναντίον των ελαφρά εξοπλισμένων, αλλά ηρωικών Λοκατζήδων. Τα τμήματα της Μοίρας με αγώνα εκ του συστάδην και τη χρήση του ελαφρού οπλισμού και χειροβομβίδων, αλλά και με μεγάλες απώλειες, διασπούν τον εχθρικό κλοιό και διαρρέουν προς τις ελεύθερες περιοχές και τους προβλεπόμενους χώρους συγκεντρώσεως. Λαμβάνουν χώρα πράξεις αφθάστου γενναιότητος, που δεν υπάρχουν λόγια να τις χρωματίσουν. Τραυματισμένοι Καταδρομείς, κάλυπταν τους συναδέλφους τους για να διαφύγουν..." (Απόσπασμα της ομιλίας Στγου Μαντζουράτου)

Οι συνολικές απώλειες μονάδων Καταδρομών καθ' όλη την διάρκεια των επιχειρήσεων στην Κύπρο, ανήλθαν σε 186 νεκρούς και αγνοούμενους.

"Όπου και όπως και εάν χρησιμοποιήθηκαν, οι καταδρομείς έπραξαν το καθήκον τους εις το ακέραιον, προσέφεραν ύψιστες υπηρεσίες προς το Έθνος και άφησαν ιερή παρακαταθήκη στις νεότερες γενεές. Συνεχώς στην πρώτη γραμμή, υπερέβαλαν τις δυνατότητές τους και, σε πλείστες περιπτώσεις, προξένησαν εφιαλτικές απώλειες στον εχθρό. Οι Τούρκοι δοκίμασαν πολύ πικρές εμπειρίες, οσάκις ήρθαν αντιμέτωποι με τους καταδρομείς.

Και γνωρίζουν πολύ καλά οι Τούρκοι, ότι, εάν ποτέ απαιτηθεί, οι νεότεροι Έλληνες καταδρομείς, εμπνεόμενοι από το πνεύμα, παραδειγματιζόμενοι από την διαγωγή και σεβόμενοι την θυσία των παλαιών καταδρομέων, θα τούς αντιμετωπίσουν, όπως και τότε, κατά τρόπον που δεν θέλουν ούτε να το σκέπτονται. " (Απόσπασμα ομιλίας Στγου Σταμάτη)

Σημείωση

Πολλά περισσότερα και ενδιαφέροντα γεγονότα μπορούν να διαβάσουν όσοι ενδιαφέρονται, στο βιβλίο "Οι Καταδρομείς κατά του Αττίλα" εκδόσεως της Λέσχης Καταδρομέων και Ιερολοχιτών, που αποτελούν τα πρακτικά της Ημερίδας των Ειδικών Δυνάμεων που έλαβε χώρα τον Νοέμβριο του 2016 στο Πολεμικό Μουσείο Αθηνών. 

Αυτή την περίοδο και μέχρι τέλους Αυγούστου, η καλύτερη επικοινωνία είναι μέσω του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στην διεύθυνση: info.contactlki@gmail.com