Τρίτη, 8 Μαΐου 2018

Κάποτε στο Αιγαίο...


Μάϊος 1944. Η καταδρομική δύναμη του Ιερού Λόχου αποβιβάζεται από το βρετανικό σκάφος μεταφοράς σε ελαστικές λέμβους και κωπηλατεί προς την ακτή της Σάμου. Απόλυτη σιγή επικρατεί για να μην γίνουν αντιληπτοί, από τους Γερμανούς σκοπούς. Η περίπολος έχει αποστολή την καταστροφή του σταθμού διοικήσεως. Καλλιτεχνική αποθανάτιση της σκηνής του κινδύνου και του φόβου της σύλληψης από τον Αμερικανό στρατιωτικό ανταποκριτή Bernard Perlin, ο οποίος συνόδευε την περίπολο στην επιχείρηση. (Πηγή περιοδικό LIFE 25 Φεβρ 1945, σελ. 47)
Στη Σύμη, στις  8 Μαΐου του 1945, ο Γερμανός διοικητής Ανατολικού Αιγαίου, υποστράτηγος Ότο Βάγκνερ (Otto Wagener) υπογράφει το πρωτόκολλο παράδοσης των γερμανικών στρατευμάτων του, στην συμμαχική αντιπροσωπεία του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής. Αναμεσά τους και ο Έλληνας διοικητής του Ιερού Λόχου, συνταγματάρχης Χριστόδουλος Τσιγάντες.

Ο στρατηγός Βάγκνερ, μετεπιβιβαζόμενος στο βρετανικό σκάφος που θα τον μεταφέρει στη Σύμη για την υπογραφή της παράδοσης, χαιρετά ναζιστικά τους Βρετανούς  αξιωματικούς υποδοχής του, οι οποίοι δεν ανταποδίδουν τον χαιρετισμό. (πηγή φωτογραφίας)
Ο Βάγκνερ, βετεράνος του 1ου ΠΠ, που μερικά χρόνια πριν, το 1933, τελούσε υπό την εύνοια του Χίτλερ, όντας από τα ιδρυτικά στελέχη του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματός του, με υψηλή θέση στα παραστρατιωτικά "τάγματα εφόδου" και προσωπικός σύμβουλος του Χίτλερ περί τα οικονομικά, αντιμετώπισε το 1937 τον παρ' ολίγον τυφεκισμό του, γιατί με τις κινήσεις του για αναρρίχηση στην εξουσία "τσάντισε" τα άλλα κομματικά στελέχη  που έβαλαν λόγια στο αφεντικό του.

Τελικά, βρίσκεται τον Απρίλιο του 1944, με τον βαθμό του υποστρατήγου στη Ρόδο, ως διοικητής του Ανατολικού Αιγαίου. Υπό την διοίκησή του έχει περίπου 10.000 στρατιώτες της Βέρμαχτ, ανεπτυγμένων σε όλα τα νησιά, συμπεριλαμβανομένων και των "πειθαρχικών μονάδων" 999. Κατά τη διάρκεια της διοίκησής του συνεχίσθηκε η λειτουργία στρατοπέδου συγκέντρωσης Εβραίων στο χωριό Καλλιθέα και η προώθησή τους προς την Ευρώπη για τα "περαιτέρω". Παράλληλα, συμπεριφέρθηκε με αγριότητα σε Ιταλούς αιχμαλώτους.

Υπογραφή της άνευ όρων παράδοσης του Βάγκνερ, παρουσία των Βρετανών αξιωματικών και του υπασπιστού του. (Πηγή φωτογραφίας)
Αυτός λοιπόν ο σκληρός άνθρωπος, αναγκάστηκε να "μαλακώσει" υπό την συμμαχική πίεση με τις πολλαπλές καταδρομικές επιχειρήσεις των Βρετανών και των Ελλήνων  κομάντος στο Αιγαίο και τα Δωδεκάνησα και να παραδοθεί ως αιχμάλωτος πολέμου πλέον, μετά τον ασφυκτικό κλοιό που πέτυχαν γύρω του οι συμμαχικές δυνάμεις. Μετά τον πόλεμο, το 1948, οδηγήθηκε σε ιταλικό στρατοδικείο, όπου καταδικάστηκε σε 15 χρόνια φυλακή για την εγκληματική συμπεριφορά κατά Ιταλών στρατιωτών, για να αφεθεί ελεύθερος (μετά από την παρέμβαση του Αντενάουερ) το 1951. 

Πριν από την επιχείρηση η καταδρομική δύναμη αναπαύεται, μετά την ολονύκτια πορεία. Ενώ οι άνδρες κοιμούνται, ο λοχαγός μαθαίνει από ντόπιο νησιώτη ότι υπάρχει ισχυρή εχθρική δύναμη  στον στόχο. Έτσι ο λοχαγός αλλάζει το σχέδιο. Η στιγμή συνάντησης του διοικητού της καταδρομικής δύναμης με τον ταγματάρχη Αγγελινάρα, όπως έγινε αντιληπτή από τον Αμερικανό στρατιωτικό ανταποκριτή Bernard Perlin, ο οποίος συνόδευε τους Ιερολοχίτες στην επιχείρηση. (Πηγή περιοδικό LIFE 25 Φεβρ 1945, σελ. 48)
Πολλές οι επιχειρήσεις των κομάντος και μεγάλη η προσπάθεια του Ιερού Λόχου, όπως αυτή που έγινε σε επιχείρηση στη Σάμο, κατά σύμπτωση πάλι τον Μάϊο, αλλά του 1944, για να φτάσει η στιγμή της γερμανικής παράδοσης! Στις 15 Μαΐου 1944, καταδρομική δύναμη 30 Ιερολοχιτών, υπό τον λοχαγό Σιαπκαρά Ανδρέα, αναχωρεί από την βρετανική βάση  στον όρμο  Ντερεμέν  (ακόμη οι Τούρκοι τον αποκαλούν  αγγλικό λιμάνι, "Ingilizi liman") για καταδρομική ενέργεια στη Σάμο. Μαζί τους έρχονται ένας Βρετανός αξιωματικός-σύνδεσμος με τον ασυρματιστή του, ένας Σαμιώτης ως οδηγός και ένας Αμερικανός στρατιωτικός ανταποκριτής, ο Bernard Perlin

Στις 02.00 της 17 Μαΐου, αποβιβάζονται στην ακτή της Ψιλής Άμμου δυτικά από τον Μαραθόκαμπο, κρύβουν τα εφόδια τους σε πρόχειρη κρύπτη και κινούμενοι από ορεινό δρομολόγιο του όρους Κερκετέα  με κατεύθυνση προς τα ανατολικά  όλη τη νύκτα, φτάνουν στον πρώτο χώρο αποκρύψεως 2,5 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Μαραθόκαμπου με σκοπό αναγνωρίσεις και συλλογή πληροφοριών. Αλλάζοντας κάθε βράδυ χώρο αποκρύψεως για λόγους ασφαλείας, το βράδυ της 20 Μαΐου έρχονται σε επαφή με τον απόστρατο ταγματάρχη Αγγελινάρα και μαθαίνουν ότι στο Καρλόβασι υπήρχαν αποθήκες καυσίμων, ενώ στον Μαραθόκαμπο ήταν τα γραφεία της γερμανικής μυστικής αστυνομίας (Geheime feldpolizei) όπου στάθμευαν και ισχυρές γερμανικές δυνάμεις.

Τελικά,  καταστρώθηκε σχέδιο για προσβολή των καυσίμων, με συγκρότηση τριών τμημάτων:  Τμήμα κρούσεως στο Καρλόβασι, τμήμα ασφαλείας προς αποκοπή δρομολογίου Μαραθόκαμπος-Καρλόβασι,  και τμήμα ασφαλείας χώρου ανασυγκρότησης στην περιοχή Πεύκος νότια του Κερκετέα.   Η καταδρομική δύναμη ξεκίνησε την νύκτα 21/22 Μαΐου για τον στόχο της. Όταν όμως έστειλαν περίπολο αναγνώρισης  το επόμενο βράδυ της 22 Μαΐου στο Καρλόβασι, διαπιστώθηκε ότι δεν υπήρχαν καύσιμα εκεί.

Μετά από 3 ημέρες με ελάχιστα εφόδια και σχετικά μακριά από την κρύπτη τροφίμων, το τμήμα άρχισε να έχει προβλήματα κόπωσης και  αδυναμίας. Έτσι ο λοχαγός, ο οποίος ήταν με το τμήμα κρούσεως, αποφάσισε την επιστροφή στον χώρο ανασυγκρότησης. Στην κίνησή τους κατά μήκος του δρομολογίου Καρλόβασι-Μαραθόκαμπος, είχαν σκοπό την προσβολή οποιουδήποτε εχθρικού μεταφορικού τυχόν θα συναντούσαν, όπως και έγινε.

Μετά την ενέδρα, οι άνδρες πανηγυρίζουν. Είναι η στιγμή μετά την προσβολή του δικύκλου με τα τρόφιμα, στον δρόμο Καρλόβασι-Μαραθόκαμπος. Είναι χαρακτηριστική η απεικόνιση των συναισθημάτων νικητών και αιχμαλώτων. Εικόνα του Bernard Perlin. (Πηγή περιοδικό LIFE 25 Φεβρ 1945, σελ. 48)
Το βράδυ της 23 Μαΐου, συνάντησαν δίκυκλο με δύο Γερμανούς και έναν Ιταλό οι οποίοι μετέφεραν τρόφιμα στη φρουρά Μαραθοκάμπου. Τους αιχμαλώτισαν, πήραν τα τρόφιμα και στην πρώτη ανάκριση που έκαναν, έμαθαν ότι η φρουρά του όρμου Μαραθοκάμπου ήταν μικρή, μόνο με έξι άνδρες με επικεφαλής ένα Γερμανό ανθυπασπιστή, χωρίς κωλύματα και ναρκοπέδια γύρω από το κτίριο του φυλακίου.

Σχεδίασαν την προσβολή τους και έτσι ένα τμήμα οκτώ Ιερολοχιτών με επικεφαλής τον υπολοχαγό Χαροκόπο, κινήθηκε προς το στόχο, με οδηγό ένα Γερμανό που προσφέρθηκε να τους πάει. Καθορίστηκε η συνάντηση όλων στο χώρο ανασυγκρότησης στον Πεύκο.

Το τμήμα Χαροκόπου, έφτασε νύκτα 23/24 Μαΐου στο γερμανικό φυλάκιο, επιτέθηκε αιφνιδιαστικά και αφού σκότωσαν τον Γερμανό διοικητή της φρουράς και κατέστρεψαν τον οπλισμό τους,συνέλαβαν δύο αιχμαλώτους και κινήθηκαν προς τον χώρο ανασυγκρότησης, όπως είχε σχεδιασθεί, όπου έφτασαν ξημερώματα της 24 Μαΐου, με ένα Ιερολοχίτη τραυματία και το ζευγάρι του να ακολουθούν πιο πίσω.

Στο μεταξύ, ο διοικητής της καταδρομικής δύναμης, που θέλησε να κινηθεί από ορεινό δρομολόγιο προς τον χώρο ανασυγκρότησης,  λόγω της δυσκολίας  του ορεινού εδάφους, δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει τη κίνησή του το ίδιο βράδυ και αναγκάστηκε να διημερεύσει στο ορεινό σημείο Φτεριά, βορειοδυτικά του χωριού Μαραθόκαμπος.

Γερμανική ενέδρα, αιφνιδιάζει την περίπολο. Οι καταδρομείς αντιμετωπίζοντας υπεράριθμη εχθρική δύναμη, φεύγουν στο δάσος, με τις σφαίρες να κτυπούν γύρω τους επάνω στους γυμνούς βράχους. Κανένας δεν τραυματίσθηκε, ούτε πιάστηκε. Οι αιχμάλωτοι, παραπληροφορημένοι σχετικά με τους καταδρομείς, αφήνονται να φύγουν. Μετά την ενέδρα, ο λοχαγός και ο Βρετανός κρύβονται σε σπηλιά, ενώ ο Πέρλιν καταστρέφει χαρτιά.Τραυματίσθηκε ο λοχαγός από πέσιμο και έβγαλε τον ώμο του. Απόδοση του Bernard Perlin, για την επίθεση των Γερμανών στη Φτεριά. (Πηγή περιοδικό LIFE 25 Φεβρ 1945, σελ. 49)
Όταν οι Γερμανοί πληροφορήθηκαν αυτές τις προσβολές, οργάνωσαν εκκαθαριστική επιχείρηση με περιπόλους για την εξουδετέρωση των καταδρομέων. Το απόγευμα της 24 Μαΐου, γερμανικές περίπολοι, έφτασαν στη Φτεριά και αιφνιδίασαν το τμήμα του Ιερού Λόχου που είχε κρυφτεί εκεί. Οι Ιερολοχίτες, αναγκάσθηκαν να διαλυθούν και να διαφύγουν χωρισμένοι σε δύο τμήματα.

Οι Γερμανοί ερευνούν, πυροβολώντας και πετώντας χειροβομβίδες σε ύποπτους χώρους. καθώς κινούνται. Οι άνδρες παρέμειναν κρυμμένοι στη σπηλιά, 28 ώρες πριν τολμήσουν τελικά να κινηθούν. (Πηγή περιοδικό LIFE 25 Φεβρ 1945, σελ. 51)


Στο σπίτι της Μαρίας, τρεις άνδρες βρίσκουν ασφάλεια, μετά την διαφυγή τους από την σπηλιά. Ο λοχαγός ρωτάει την 13χρονη Μαρία, ενώ δύο άνδρες τον καλύπτουν με το όπλο τους. Η ορφανή Μαρία, με τον μικρό της αδελφό, τους βοήθησε να κρυφτούν. Τους πληροφορούσε για τις κινήσεις των Γερμανών, οι οποίοι πολλές φορές πέρασαν και ρωτούσαν τα παιδιά αν τους είχαν δει. Αργότερα η Μαρία τους οδήγησε στο σημείο που είχαν ραντεβού με το πλοιάριο και επέστρεψε σπίτι μόνη της. Αφήγηση του Πέρλιν, όπως βίωσε την περιπέτεια. (Πηγή περιοδικό LIFE 25 Φεβρ 1945, σελ. 52)
Το τμήμα του λοχαγού μαζί με δύο Ιερολοχίτες, ένα Βρετανό και τον Αμερικανό, μπόρεσαν να φτάσουν στην ακτή της Ψιλής Άμμου και να εκκενωθούν με το πλοιάριο, την επόμενη νύκτα, 25/26 Μαΐου.

Οι άνδρες υπομονετικά εκπέμπουν με σήματα Μορς το γράμμα "Η" κάθε δύο λεπτά, προς την κατεύθυνση του απέραντου σκοτεινού Αιγαίου. Στις 4 τα ξημερώματα , σταματούν νευριασμένοι και ξαναπηγαίνουν στο βουνό, στην κρυψώνα τους. Την επόμενη νύκτα το σινιάλο τους γίνεται αντιληπτό από το πλοίο. Σύντομα είναι ασφαλείς στο κατάστρωμά του. Απεικόνιση της διαφυγής του τμήματος του λοχαγού από την ακτή της Ψιλής Άμμου. (Πηγή περιοδικό LIFE 25 Φεβρ 1945, σελ. 52)
Το υπόλοιπο τμήμα της Φτεριάς, με επικεφαλής τον ανθυπολοχαγό Καραδήμο, κινήθηκε κατά μήκος του ορεινού εδάφους του νησιού, ήλθε σε επαφή με την μυστική βρετανική υπηρεσία "Δύναμη 133"  και εκκενώθηκε μετά από μερικές ημέρες από το Κοκκάρι με τη βοήθειά της, προς τις μικρασιατικές ακτές του Κουσάντασι, .

Το τρίτο τμήμα του Χαροκόπου, με δεκαεννέα καταδρομείς δύο αιχμαλώτους και τον Σαμιώτη οδηγό, αποφεύγοντας τις έρευνες των Γερμανών, παρέμεινε κρυμμένο στο νησί μέχρι τις 16 Ιουνίου βοηθούμενο από κατοίκους και  με την υποστήριξη της "Δύναμης 133" εκκενώθηκε το βράδυ 16/17 Ιουνίου,  από την ακτή Τσόπελα νότια του Ηραίου.

Ο Αμερικανός στρατιωτικός ανταποκριτής, Perlin, εντυπωσιασμένος από αυτόν τον άγνωστο πόλεμο των καταδρομέων του Αιγαίου, δημοσίευσε τις εντυπώσεις του αργότερα, στο εβδομαδιαίο περιοδικό LIFE, το οποίο στο τεύχος της 25 Φεβρουαρίου 1945, είχε εκτεταμένο άρθρο, ειδικά αφιερωμένο στην επιχείρηση του Ιερού Λόχου στη Σάμο, με τον τίτλο: "Aegean Actions. The Raiders were few but fierce".

Χαρακτηριστικά γράφει το σχετικό άρθρο μεταξύ των άλλων: "...Η αλήθεια είναι ότι οι έξι μεραρχίες Γερμανών και Ιταλών στα αιγαιοπελαγίτικα νησιά, είχαν στοιχειωθεί από μια φούχτα ανδρών. Τα φαντάσματα του Αιγαίου έρχονταν από την Αφρική, ή από άλλες βρετανικές βάσεις κάπου στη Μεσόγειο. Ανήκαν στις πιο μυστικές δυνάμεις του κόσμου. Κάποιοι ήταν Βρετανοί, αλλά οι περισσότεροι ήταν Έλληνες. Οι Βρετανοί αξιωματικοί και οπλίτες, είχαν υπηρετήσει σε ειδικές μονάδες όπως στη Δύναμη Ερήμου μακράς Ακτίνας Δράσης, που ενεργούσε στις απέραντες ερήμους της Βόρειας Αφρικής, για να κτυπούν το ρεύμα ανεφοδιασμού του Ρόμελ, στα μετόπισθεν. Οι Έλληνες ήταν εθελοντές. Πολλοί από αυτούς στην τάξη των οπλιτών, ήταν  αξιωματικοί του στρατού τους...."

Όντας και καλλιτέχνης, εικονογράφησε με τον δικό του τρόπο σκηνές που βίωσε ο ίδιος, ακολουθώντας τους Έλληνες καταδρομείς. Και με τον εξαιρετικό τρόπο του, μετέδωσε πληροφορίες για τους πολεμιστές του Αιγαίου, που δεν  ήταν γνωστές στο ευρύτερο κοινό.

Ανιχνευτής

Πηγή: "Ο Ελληνικός Στρατός στη Μέση Ανατολή (1941-1945) (Ελ Αλαμέιν-Ρίμινι-Αιγαίο) Έκδοση ΓΕΣ/ΔΙΣ 1995



Δευτέρα, 30 Απριλίου 2018

Η ρίψη του ταχύπλοου

Ένα CCA, στο οποίο ξεχωρίζει ο χαρακτηριστικός ιστός επικοινωνιών (Πηγή)
Ένα πολύ κατατοπιστικό πρόσφατο βίντεο, δείχνει τον τρόπο ρίψεως 2 ταχυπλόων σκαφών ειδικών επιχειρήσεων από αεροσκάφος C-17 Globemaster, ενώ τα πληρώματα, ακολουθούν με ελευθέρα πτώση για να συναντήσουν τα σκάφη τους. 

Τα ταχύπλοα σκάφη έχουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, γιατί πρόκειται για τα σκάφη μάχης-συνοδείας Combatant Craft Assault Μk1(CCA Μk1), τεχνολογίας Stealth, σχετικά πρόσφατα αποκτηθέντα από την αμερικανική  Διακλαδική Διοίκηση  Ειδικών Επιχειρήσεων, στα πλαίσια του προγράμματος αναβάθμισης των ταχυπλόων σκαφών ειδικών επιχειρήσεων. Μάλιστα, έχουν θεαθεί και στον Περσικό, ανοικτά των ακτών των ΗΑΕ, προφανώς υπό τον επιχειρησιακό έλεγχο των Δυνάμεων Ειδικών Επιχειρήσεων, της αμερικανικής Κεντρικής  Διοίκησης CENTCOM.

Το σκάφος, μήκους περίπου 13 μέτρων, πρόκειται να χρησιμοποιηθεί  σε επιχειρήσεις ναυτικής απαγόρευσης (Maritime Interdiction Operations, MIO) σε περιοχές μεσαίας ή υψηλής επικινδυνότητας, αλλά και σε επιχειρήσεις διεισδύσεως ή εκκένωσης τμημάτων ειδικών δυνάμεων, καθώς και σε αποστολές επιτήρησης ακτών.

Σύγκριση CCA και CCM από πλευράς μεγέθους. Το πρώτο, είναι τουλάχιστον 6 μέτρα μικρότερο. (Πηγή)
Είναι μικρότερο κατά 6 μέτρα από το ταχύπλοο μεταφοράς προσωπικού Combatant Craft Medium, (CCM) και μπορεί να ριφθεί με αλεξίπτωτα φόρτου από αεροσκάφος C-17, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως.

Κατασκευάζεται από συνθετικό υλικό τεχνολογίας SPRINT, το οποίο προσδίδει μικρό βάρος και μεγάλη αντοχή. Οι μηχανές του είναι diesel υψηλής ισχύος. Το σκάφος είναι ανοικτό, αλλά διαθέτει αναδιπλούμενα  αλεξήνεμα και αλεξίσφαιρα προστατευτικά ασπίδια, για την προστασία του  πενταμελούς (μάλλον) πληρώματος.


Είναι εξοπλισμένο επί ιστού με ναυτικό ραντάρ, κεραία επικοινωνιών και αισθητήρες τύπου FLIR (Forward Looking Infrared). Σχεδιάζεται και η τοποθέτηση ειδικού ραντάρ ανίχνευσης στόχων επιφανείας-αέρος  Surface Search Phased Array (SSPA), το οποίο και θα αντικαταστήσει το παλιό ραντάρ. Εννοείται ότι διαθέτει GPS  και όλο το φάσμα ασυρμάτων επικοινωνιών (UHF/VHF/HF/SATCOMMs)


Ο οπλισμός του προς το παρόν εκτιμάται ότι περιλαμβάνει πολυβόλο .50, ένα ή δύο πολυβόλα των 7,62 χιλ. και πολυβόλο βομβίδων ΜΚ19.

Η αυτονομία του εκτιμάται στα 400 έως 500 ναυτικά μίλια, ενώ η ταχύτητά του πρέπει να ξεπερνά του 40 κόμβους με κατάσταση θαλάσσης 3. Ακριβή στοιχεία για τις επιδόσεις του και τις δυνατότητές του, δεν έχουν δοθεί ακόμη στη δημοσιότητα, αφού συνεχίζονται οι αξιολογήσεις τουλάχιστον μέχρι το 2019.

Στο βίντεο που ακολουθεί θα δείτε, τον τρόπο αφέσεως  των ταχυπλόων σκαφών και το πλήρωμα SWCC να φεύγει από το τεράστιο χώρο της ατράκτου του C-17. Έχουμε μιλήσει σε παλιό άρθρο  για τους Αμερικανούς χειριστές ταχυπλόων σκαφών.

Ανιχνευτής







Σάββατο, 7 Απριλίου 2018

Τρίτη, 27 Μαρτίου 2018

Η απελευθέρωση της Νισύρου από τον Ιερό Λόχο (11-12 Φεβρουαρίου 1945)




Γράφει ο ιστορικός Δρ Ν. Νικολούδης*

Στις αρχές του 1945 η ήττα του Γ΄ Ράιχ εθεωρείτο πλέον δεδομένη από όλους τους εμπολέμους. Παρά ταύτα, σε αρκετά νησιά του Αιγαίου εξακολουθούσαν να παραμένουν γερμανικές μονάδες η αποχώρηση των οποίων καθίστατο όλο και πιο αβέβαιη. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Ι.Κ. Μανέτας, «ο βραδύς ρυθμός με τον οποίον διεξήγετο μέχρι των αρχών Οκτωβρίου [1944] η εκκένωσις της Ελλάδος υπό των γερμανικών δυνάμεων είχεν ως αποτέλεσμα ώστε κατά την απελευθέρωσιν των Αθηνών – 12 Οκτωβρίου 1944 - να κατέχωνται ακόμη υπό του εχθρού οκτώ εκ των νήσων της Δωδεκανήσου, η Κρήτη, η Μήλος, η Λήμνος, η Θάσος και η Σαμοθράκη. Διεφαίνετο ως εκ τούτου ότι πολλαί γερμανικαί φρουραί των νήσων του Αιγαίου θα απεκόπτοντο εκ των υπολοίπων γερμανικών δυνάμεων αι οποίαι υπεχώρουν εξ Ελλάδος προς τα βορειοδυτικά. Η αποκοπή αυτή ανησυχούσε πολύ την διοίκησιν του Ιερού Λόχου και τους Βρετανούς αρμοδίους, διότι η κατάστασις κατοχής θα παρετείνετο μέχρι της συνθηκολογήσεως της Γερμανίας, η πραγματοποίησις της οποίας εφαίνετο προσεγγίζουσα μεν αλλά πολύ βραδέως. Εάν αι αποκοπτώμεναι αυταί δυνάμεις παρέμενον ανενόχλητοι, θα επεδίδοντο εις την πειρατείαν με στόχον τας ελευθέρας νήσους του Αιγαίου… Ως εκ τούτου η διοίκησις της βρετανικής “Δυνάμεως 142” και του Ιερού Λόχου απεφάσισαν όπως δια συνεχών παρενοχλήσεων και αποβατικών καταδρομών διακόπτουν την άνετον παραμονήν των Γερμανών επί των κατεχομένων υπ’ αυτών νήσων, με τελικόν σκοπόν την προοδευτικήν εκκαθάρισιν της περιοχής του Αιγαίου εκ των υπολειμμάτων του αντιπάλου»[1]

Μετά την απόβαση στη Νορμανδία (6 Ιουνίου 1944) και τη μεταφορά του μεγαλύτερου μέρους των αγγλοαμερικανικών δυνάμεων στη Γαλλία (και δευτερευόντως στην Ιταλία), στα τέλη του 1944 στον χώρο του Αιγαίου απέμεναν ως κύριες συμμαχικές μονάδες υπό τη διοίκηση του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής η «Δύναμη 142» (που περιλάμβανε τα κατάλοιπα των βρετανικών ειδικών δυνάμεων στο Αιγαίο και τον Ιερό Λόχο) και η «Δύναμη 281» (ουσιαστικά δηλαδή η 5η Ινδική Ταξιαρχία)[2]

Θέση της Νισύρου (με κόκκινο) μέσα στα Δωδεκάνησα (Πηγή)

Αυτές επρόκειτο να αναλάβουν το κύριο βάρος των επιχειρήσεων παρενόχλησης των γερμανικών φρουρών προκειμένου να τις αποτρέψουν από τη λαφυραγώγηση των νησιών και να τις εξαναγκάσουν να παραδοθούν (ταυτόχρονα όμως έπρεπε να αποφεύγονται οι κατά το δυνατόν άσκοπες συμμαχικές απώλειες). Ως έδρα των καταδρομικών επιχειρήσεων ορίστηκε η Σύμη, η οποία είχε απελευθερωθεί μετά από συντονισμένη ελληνοβρετανική επιχείρηση στις 15 Ιουλίου 1944[3]. Εκεί εγκαταστάθηκε το «Απόσπασμα Αιγαίου» του Ιερού Λόχου, το οποίο από τις 31 Δεκεμβρίου 1944 αποτελείτο από το 2ο Καταδρομικό Τμήμα της Α΄ Μοίρας, με επικεφαλής τον αντισυνταγματάρχη Τρύφωνα Τριανταφυλλάκο[4]. Το Τμήμα αυτό ενισχύθηκε τις επόμενες εβδομάδες από 31 Ιερολοχίτες και μία διμοιρία της Β΄ Μοίρας υπό τον υπολοχαγό Απ. Ζαλαχώρη. 

Η απόφαση για την καταδρομή

Την περίοδο 3-6 Φεβρουαρίου το αρχηγείο της Σύμης έστειλε αναγνωριστικές περιπόλους Ιερολοχιτών στην Τήλο, τη Χάλκη και τη Νίσυρο. Στις 11 Φεβρουαρίου η περίπολος της Νισύρου ανέφερε με επείγον σήμα ότι στο χωριό Πάλοι, στη βόρεια πλευρά του νησιού, είχαν αποβιβαστεί περίπου 30-38 Γερμανοί με πρόθεση τη συγκέντρωση τροφίμων, των οποίων όμως το πλοιάριο είχε βυθιστεί από βρετανικό αεροπλάνο. Επίσης, άλλοι 40 Γερμανοί είχαν γίνει αντιληπτοί στο χωριό Μανδράκι, στη βορειοδυτική πλευρά του νησιού. 

Οι πληροφορίες αυτές προκάλεσαν ανησυχία, με αποτέλεσμα να αποφασιστεί η αποστολή ενός αποσπάσματος προκειμένου να εκκαθαριστεί το νησί από την εχθρική παρουσία. Στο απόσπασμα αυτό (που τελούσε υπό τη γενική διοίκηση του αντισυνταγματάρχη Τριανταφυλλάκου) συμμετείχαν 110 άνδρες του Ιερού Λόχου υπό τους υπολοχαγούς Χατζηευαγγέλου και Ζαλαχώρη, ενώ το συγκροτούσαν δύο διμοιρίες καταδρομέων υποστηριζόμενες από μια διμοιρία πολυβόλων, ομάδα όλμων και τμήμα διαβιβαστών. Στην αποστολή συμμετείχαν επίσης τέσσερεις Βρετανοί. Σε περίπτωση κατά την οποία οι αποβατικές δυνάμεις θα αντιμετώπιζαν ισχυρή αντίσταση, προβλεπόταν η ενίσχυσή τους με έναν λόχο της ινδικής ταξιαρχίας υπό τον διοικητή της, ο οποίος και θα αναλάμβανε τη γενική διεύθυνση της επιχείρησης[5]

Σε αυτό τη σημείο αξίζει να επισημανθεί ότι η Νίσυρος είχε προσελκύσει και παλαιότερα το συμμαχικό ενδιαφέρον. Δύο περίπολοι της SBS είχαν σταθμεύσει στο νησί στις αρχές του 1944 και στις 6 Απριλίου του ίδιου έτους, αντίστοιχα. Σκοπός της τετραμελούς δεύτερης περιπόλου ήταν ο ακριβής εντοπισμός των παράκτιων οχυρώσεων των Γερμανών και η αιχμαλωσία κάποιου στρατιώτη προκειμένου να ανακριθεί. Ο δεύτερος στόχος όμως δεν επιτεύχθηκε, καθώς το κρησφύγετο των Βρετανών εντοπίστηκε νωρίς το επόμενο πρωί και η περίπολος αναγκάστηκε να αποχωρήσει εσπευσμένα[6]


Νήσος Νίσυρος (Δορυφορική εικόνα Google)

Το απόσπασμα του Ιερού Λόχου επιβιβάστηκε σε ένα αποβατικό σκάφος και αναχώρησε από τη Σύμη στις 1.30 το μεσημέρι της 11ης Φεβρουαρίου συνοδευόμενο από τον Νισύριο ιδιώτη Κοντοβέρο που γνώριζε τη διαμόρφωση του νησιού. Καθ’ οδόν οι επικεφαλής του αποσπάσματος πραγματοποίησαν ορισμένες αλλαγές στο σχέδιο της καταδρομής για να ενισχύσουν τις πιθανότητες επιτυχίας της. Αποφάσισαν δηλαδή να αποβιβαστούν τις βραδινές αντί για τις απογευματινές ώρες, αφενός μεν επειδή ούτως ή άλλως δεν θα είχαν επαρκή χρόνο για να πραγματοποιήσουν αναγνώριση του χώρου, αφετέρου δε για να ελαχιστοποιήσουν την πιθανότητα να γίνουν αντιληπτοί από τους Γερμανούς. Παράλληλα αποφάσισαν να μην αποβιβαστούν στο Μανδράκι, λόγω της εκεί παρουσίας Γερμανών, αλλά βόρεια του ακρωτηρίου Κατσούνι (που βρίσκεται στη βορειοανατολική πλευρά του νησιού), με πρόθεση να κατευθυνθούν στη συνέχεια στο ημιορεινό χωριό Εμπορειός, στο εσωτερικό, απ’ όπου θα μπορούσαν να κατοπτεύσουν τις κινήσεις των Γερμανών και να λάβουν πληροφορίες γι’ αυτούς από τους κατοίκους. Προτού οριστικοποιήσουν το νέο σχέδιο ενημέρωσαν το αρχηγείο της «Δύναμης 142» για να το γνωστοποιήσει με τη σειρά του σε ένα βρετανικό αντιτορπιλλικό που περιπολούσε ανοικτά της Νισύρου[7]

Η μάχη στον Εμπορειό

Πράγματι, η απόβαση άρχισε στις 8.00 το βράδυ και, υπό την κάλυψη της διμοιρίας του υπολοχαγού Χατζηευαγγέλου, οι πρώτοι κατάφορτοι Ιερολοχίτες κατευθύνθηκαν προς τον Εμπορείο στις 9.30, αφού προηγουμένως άφησαν τα τρόφιμα και τα περισσότερα πυρομαχικά που μετέφεραν στην παραλία, υπό τη φύλαξη του υπολοχαγού Ψωμόπουλου και δύο οπλιτών. Μετά από δύσκολη πορεία σε αμμώδες ανηφορικό έδαφος, στάθμευσαν στις 2.30 της 12ης Φεβρουαρίου σε απόσταση περίπου 500 μέτρων νοτιοανατολικά του χωριού. Εκεί η αναγνωριστική περίπολος υπό τον υπολοχαγό Γ. Καραγιάννη πληροφορήθηκε από τη σύζυγο του καφετζή ότι στο καφενείο του χωριού διανυκτέρευε μια ομάδα περίπου είκοσι Γερμανών που παρέμεναν άγρυπνοι για τον φόβο ενδεχόμενου αιφνιδιασμού τους από νυκτερινή επίθεση. Γερμανοί βρίσκονταν και στους Πάλους, όπως και το Μανδράκι, αλλά ο ακριβής αριθμός τους ήταν άγνωστος Με βάση λοιπόν τα νέα δεδομένα αποφασίστηκε να εκκαθαριστεί πρώτα ο Εμπορειός και στη συνέχεια να πραγματοποιηθούν επιθέσεις στους Πάλους και το Μανδράκι. Έως τις 4.00 το πρωί είχαν προωθηθεί στις θέσεις τους οι ομάδες εφόδου, η βάση πυρός και οι εφεδρείες, ενώ η διμοιρία κρούσης υπό τον υπολοχαγό Χατζηευαγγέλου προσέγγιζε το καφενείο. Την προετοιμασία της επίθεσης περιγράφει παραστατικά ο δημοσιογράφος Γ. Ρούσσος στην 7η συνέχεια του αφηγήματός του για την ιστορία του Ιερού Λόχου, υπό τον τίτλο «Ταξιαρχία Καταδρομών», που δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στην εφημερίδα Εμπρός αμέσως μετά τη λήξη του Πολέμου:

«Η ομάδα κρούσεως – εικοσιτέσσερις τον αριθμό γιατί οι άλλοι δεκάξι θα σταθούν μακρύτερα – καταστρώνει και τις τελευταίες λεπτομέρειες και ξεκινά. Από το σπίτι του καφετζή έως το καφενείο η απόστασις είναι 80-90 μέτρα. Έ, λοιπόν, για να φθάσουν έως εκεί κάνουν τρία τέταρτα ακριβώς. Βγάζουν τα παπούτσια τους και βαδίζουνε ξυπόλητοι. Κάθε βήμα στέκονται και αφουγκράζονται. Πρέπει να φθάσουν στα δέκα μέτρα από τον καφενέ χωρίς να ακουσθεί ούτε ένα κιχ γιατί […] το παν στα εγχειρήματα των κομάντος είναι ο αιφνιδιασμός. Ύστερα από λίγα μέτρα πηδούν μες στα χωράφια οι πολυβολητές και φεύγουν δεξιά κι αριστερά. Θα πάνε να πιάσουν άλλες θέσεις, όπου θα στήσουνε τα πολυβόλα τους. Από κει, από τρία διάφορα σημεία, θα υποστηρίξουνε την έφοδο της κυρίως ομάδος κρούσεως. Αυτοί που απομένουν, δεκαπέντε όλοι κι όλοι, αποτελούνε ακριβώς την ομάδα εφόδου που στους ώμους της θα πέσει όλο το βάρος. Επικεφαλής της είναι ο υπολοχαγός Χατζηευαγγέλου, ένα παλληκάρι από τα καλύτερα του Λόχου, στρατιώτης που τον έκλαψαν πολύ»

Ο Μανέτας διευκρινίζει περισσότερο τη διάταξη μάχης του αποσπάσματος του Ιερού Λόχου:

«Ως βάσις πυρός εχρησιμοποιήθη ανά μία ομάς πολυβόλων και όλμων, με αποστολήν την απαγόρευσιν της βορείας και βορειοδυτικής εξόδου του χωρίου. Έν εισέτι οπλοπολυβόλον και ένας όλμος 2΄΄, από της κατευθύνσεως της οδού Εμπορειό-Νικιά. Εις μίαν ομάδα της διμοιρίας Ζαλαχώρη ανετέθη η αποστολή της απαγορεύσεως εξόδου των Γερμανών εκ του χωρίου κατά την επίθεσιν και την ενδεχομένην ενίσχυσιν τούτων εκ Πάλου [sic]. Η υπόλοιπος δύναμις παρέμεινεν ως εφεδρεία του αποσπάσματος. Ο Σταθμός Διοικήσεως εγκατεστάθη επί της αυτής τοποθεσίας και την 04.00 ώ. η επιθετική δύναμις των τμημάτων είχε περατωθεί. Η έφοδος ήρχισε την 06.00 ώ. με ταυτόχρονα πυρά βάσεως προς τας εξόδους του χωρίου»[8]

Σύμφωνα με την περιγραφή του Ρούσσου, βασισμένη στην προφορική κατάθεση ενός ανθυπολοχαγού του αποσπάσματος που διενήργησε την επίθεση, λίγο πριν την έναρξη των εχθροπραξιών οι Ιερολοχίτες έγιναν αντιληπτοί από δύο γυναίκες που βγήκαν από τα σπίτια τους για να τους προϋπαντήσουν και με δυσκολία πείστηκαν να παραμείνουν σιωπηλές για να μην προδώσουν το εγχείρημα από τον ενθουσιασμό τους[9]!

Οι Ιερολοχίτες της δύναμης κρούσης κατόρθωσαν να προσεγγίσουν το καφενείο χωρίς να γίνουν αντιληπτοί. Παρά την αιφνιδιαστική τους επίθεση όμως συνάντησαν σκληρή αντίσταση. Τη λύση ανέλαβε τότε να δώσει μια μικρή ομάδα πέντε ανδρών: τριών υπαξιωματικών, ενός ανθυπολοχαγού και του υπολοχαγού Χατζηευαγγέλου, που κατόρθωσαν να καλυφθούν στον εξωτερικό τοίχο. Από εκεί οι δύο αξιωματικοί σύρθηκαν προσεκτικά έως τις δύο πλευρές της εισόδου του καφενείου. Τη συνέχεια περιγράφει παραστατικά ο Ρούσσος: 

«Για λίγα δευτερόλεπτα οι δύο αξιωματικοί μένουνε κολλημένοι πάνω στον τοίχο, δεξιά κι αριστερά από την πόρτα, με τα νώτα προς τον εχθρό και με μέτωπο προς τους συναδέλφους των. Τα πολυβόλα των Ιερολοχιτών εντείνουν το μπαράζ […] Ξάφνου σε ένα νεύμα του Χατζηευαγγέλου βουβαίνονται απότομα τα πολυβόλα των Ιερολοχιτών. Κι ευθύς οι δύο αξιωματικοί κάνουν μια στροφή, ένα σάλτο – δεξιά ο ένας και αριστερά ο άλλος – και ορμούν μέσα στον καφενέ. Δεν στέκονται μπροστά στην πόρτα αλλά με την ίδια ευλυγισία κάνουν δεύτερο πήδημα δεξιά ο ένας και αριστερά ο άλλος για να μπερδέψουνε τους Γερμανούς. Στο μεταξύ αυτό από τα πολυβόλα τους έχουνε φύγει αμέτρητα βλήματα. Κάμποσοι από τους Γερμανούς, λαβωμένοι κυλιούνται κατά γης ουρλιάζοντας. Άλλοι έχουνε χτυπηθεί καίρια και επέσανε χωρίς να βγάλουνε ούτε μιλιά. Οι υπόλοιποι τα έχουν χάσει. Σαν να βρίσκονται σε αμηχανία φρικτή. 

-Έντε χοχ (ψηλά τα χέρια), φωνάζουν άγρια οι δύο αξιωματικοί. 

Μέσα στο μισόθαμπο διακρίνονται μερικά χέρια που πράγματι υψώνονται πειθήνια. Βέβαια όλα αυτά μέσα σ’ ένα δευτερόλεπτο. 

-Έντε χοχ, ξαναφωνάζουν πιο αγριεμένοι ο Χατζηευαγγέλου και ο συνάδελφός του. 

-Γιαβόλ, γιαβόλ, ακούονται πνιχτές φωνές. 

Ένας όμως, ένα σκυλί μονάχο, ρίχνει μια ριπή πάνω στον Χατζηευαγγέλου. Το άμοιρο παλληκάρι πέφτει σαν θερισμένο στάχυ, ενώ την ίδια στιγμή πέφτει και ο φονιάς του γαζωμένος από ριπή του ανθυπολοχαγού»[10]

Μολονότι η συμπλοκή διήρκεσε ακόμη μερικά δευτερόλεπτα, οι επιζώντες Γερμανοί δεν άργησαν να παραδοθούν. Συνολικά, η σύγκρουση διήρκεσε μόλις 15 λεπτά, με απώλειες για τους Γερμανούς επτά νεκρούς (έναν αξιωματικό και έξι οπλίτες), οκτώ τραυματίες οπλίτες και 20 αιχμαλώτους (από τους οποίους ο ένας ήταν αξιωματικός). Ορισμένοι Γερμανοί που κατάφεραν αρχικά να διαφύγουν από τον Εμπορειό συνελήφθησαν αργότερα από την εφεδρική ομάδα που τους καταδίωξε, ενώ τρεις που απομακρύνθηκαν από τους Πάλους το ίδιο βράδυ με μια βάρκα αιχμαλωτίστηκαν από ένα αποβατικό σκάφος LCI. 

Περίπου δύο ώρες μετά την εκκαθάριση του Εμπορειού, στις 8.00 το πρωί, το τμήμα που διενήργησε την επίθεση κατέλαβε αμυντικές θέσεις στις πλαγιές βόρεια του χωριού έως ότι αποσαφηνιστεί εντελώς η κατάσταση. Παράλληλα, η διμοιρία Ζαλαχώρη πραγματοποίησε αναγνώριση στην περιοχή των Πάλων χάρη στην οποία αποκαλύφθηκε ότι εκεί δεν υπήρχαν Γερμανοί. Την ίδια πληροφορία έδωσαν και προκειμένου για το Μανδράκι κάτοικοί του που έσπευσαν να συναντήσουν τους Ιερολοχίτες. Έτσι, το σύνολο της αποβατικής δύναμης και των αιχμαλώτων κατευθύνθηκε στους Πάλους, απ’ όπου ειδοποιήθηκε το βρετανικό αντιτορπιλλικό που περιπολούσε ανοικτά του νησιού να παραλάβει τους τραυματίες και τους αιχμαλώτους. Παράλληλα, τα εφόδια και τα πυρομαχικά της αποστολής που είχαν αφεθεί στην παραλία μεταφέρθηκαν στο εσωτερικό. 

Στις 2.30 το μεσημέρι της 12ης Φεβρουαρίου το απόσπασμα του Ιερού Λόχου αναχώρησε από τη Νίσυρο με το αποβατικό σκάφος LCI 264. Στο νησί παρέμεινε η παλιά περίπολος ενισχυμένη με δύο ακόμη Ιερολοχίτες οπλισμένους με ένα οπλοπολυβόλο στους οποίους ανατέθηκε η αποστολή της αναζήτησης και σύλληψης τυχόν διαφυγόντων Γερμανών. Παράλληλα, πέντε γερμανικά τυφέκια παραδόθηκαν σε ισάριθμους Νισύριους που συνεργάζονταν με τους Ιερολοχίτες[11]

Ο ηρωικός υπολοχαγός Χατζηευαγγέλου

Η επιτυχία της καταδρομικής επιχείρησης του Ιερού Λόχου είχε ως αποτέλεσμα την προσθήκη της Νισύρου στα απελευθερωμένα νησιά του Αιγαίου. Μέχρι το τέλος του Πολέμου, τρεις μήνες αργότερα, κανένας Γερμανός δεν επανεμφανίστηκε στο νησί. Για τον Ιερό Λόχο όμως το τίμημα ήταν βαρύ. Παρότι εκ πρώτης όψεως ο θάνατος ενός αξιωματικού και ο ελαφρύς τραυματισμός ενός άλλου (του ανθυπολοχαγού Μπουρδάκου) δεν μπορούν να συγκριθούν με τις απώλειες των Γερμανών, ο υπολοχαγός Χατζηευαγγέλου είχε διακριθεί ως ένας από τους πιο ενθουσιώδεις και ικανούς νεώτερους αξιωματικούς του Ιερού Λόχου, γεγονός που επιβεβαιώνεται από όλες τις σύγχρονες με τα γεγονότα μαρτυρίες. 

Σύμφωνα με τον Μανέτα, «ο απολογισμός εκ της μάχης καίτοι καρποφόρος έναντι του εχθρού, ήτο πολύ σκληρός δια τους Ιερολοχίτας, διότι εφονεύθη ένας λαμπρός πολεμιστής και άριστος αξιωματικός, ο υπολοχαγός Χατζηευαγγέλου Ευάγγελος ηγούμενος των ανδρών της διμοιρίας του, ως πάντοτε κατά την έφοδον»[12]

Ο τότε υπολοχαγός Ευστράτιος Βαβαρούτσος, που ανέλαβε τη διοίκηση της διμοιρίας εφόδου μετά τον θάνατο του Χατζηευαγγέλου, τον χαρακτήρισε «έναν πολύ καλό αξιωματικό, της τάξεως του ’37»[13]. Πιο αναλυτικός από όλους, ο Ρούσσος κάνοντας έναν απολογισμό της μάχης σχολιάζει τον θάνατό του με τα παρακάτω λόγια:

«Από τους δικούς μας σκοτωμένος μόνο ο Χατζηευαγγέλου. Αλλά στέκει εδώ η λέξη “μόνο” την οποία φέρνει στα χείλη αυτομάτως η σύγκρισις με τις απώλειες των Γερμανών; Ο θάνατος του υπολοχαγού αυτού ήτανε μια απώλεια αληθινά τόσο μεγάλη για την πατρίδα και για τον Ιερό Λόχο όσο ήταν και για την χαροκαμμένη μάνα του»[14]

Αλλού προσθέτει τα εξής:

«Θυμάμαι ένα μνημόσυνο που του έκαναν στη Χίο προ δύο μηνών. Απ’ το στασίδι όπου είχα τρυπώσει κοίταζα τους Ιερολοχίτες που είχανε γεμίσει την εκκλησία, αμίλητοι βάρυθμοι. Τους κοίταζα στα μάτια όταν ο ταγματάρχης τους, στητός, μπροστά στο κενοτάφιο, μιλούσε για το παλληκάρι κι αγωνίζονταν να συγκρατήσει κάποια υποψία λυγμού που ετρεμόπαιζε μες στη φωνή, μια φωνή τραχειά, συνηθισμένη σε κοφτά πολεμικά παραγγέλματα. Και είδα τα βλέμματα όλων εκείνων των πολεμιστών που είχανε δει πολλές φορές τον Χάρο και στο Αιγαίο και στην Τύνιδα και στην σκληρή έρημο και στην Αλβανία και στο Ρούπελ και στη Μικρασία μερικοί, τα είδα να υγραίνονται από συγκίνηση. 

-Δεν ξέρεις – μου είπε κάποιος - τι λεβέντης ήτανε ο υπολοχαγός αυτός. Κι ατρόμητος κι όσο παίρνει πιο καταρτισμένος αξιωματικός. Θα γίνονταν ένας από τους λίγους ηγήτορας στρατού. Και με τι κέφι έκανε τον πόλεμο. Έπεφτε σαν αφηνιασμένος μες στα όλα, λες και δεν υπήρχε γι’ αυτόν φόβος, δισταγμός. Όσο τον κοίταζα τόσο μου καρφωνότανε στο νου η αλλόκοτη ιδέα ότι θα ήταν λιγοστές οι μέρες του. Στο μέτωπό του, στη μορφή του, ήταν γραμμένος, ενόμιζες, γρήγορος χαμός του. Ύστερα από κάθε εγχείρημα λέγαμε μερικοί: “Την γλύτωσε και τούτη τη φορά ο Χατζηευαγγέλου”. 

Τέτοιος ήταν ο νέος που έβαψε με το αίμα του το χώμα της Νισύρου τη νύχτα εκείνη τη γεμάτη δόξα και πόλεμο»[15].

Ο Νίκος Νικολούδης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1960. Αποφοίτησε από το Κολλέγιο Αθηνών το 1979 με έπαινο στην Ιστορία. Φοίτησε στο τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών (1979-84) και έλαβε διδακτορικό δίπλωμα στην Ιστορία από το Τμήμα Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Λονδίνου (King's College) τo 1992.


Παραπομπές


[1] Ι.Κ. Μανέτας, Ιερός Λόχος, 1942-1945, εκδ. Λογοθέτης, Αθήνα 1996, σελ. 195-6. 
[2] Μανέτας, σελ. 214, (συλλογικό), Ο Ελληνικός Στρατός στη Μέση Ανατολή (1941-1945) (Ελ Αλαμέιν-Ρίμιν-Αιγαίο), Έκδοση ΔΙΣ/ΓΕΣ, Αθήνα 1995 (στο εξής: ΔΙΣ), σελ. 189, Γ. Αραμπατζής, Από τον Ιερό Λόχο στους θρυλικούς ΛΟΚ. Η πολεμική δράση των Ελλήνων καταδρομέων (1942-1974), Εκδόσεις Δούρειος Ίππος, Αθήνα 2013, σελ. 59. 
[3] Για την απελευθέρωση της Σύμης (Operation Tenement – «Επιχείρηση κατοικία») βλ. Μανέτα, σελ. 156-63, ΔΙΣ, σελ. 192-95. 
[4] Μανέτας, σελ. 215, ΔΙΣ, σελ. 189, Δημ. Κατσικώστας, Ο Ελληνικός Στρατός στην εξορία, 1941-1944, εκδ. Αλφειός, Αθήνα 205, σελ. 323. 
[5] Μανέτας, σελ. 216, ΔΙΣ, σελ. 253, Αραμπατζής, σελ. 86. 
[6] Gavin Mortimer, The SBS in World War II, Osprey Publishing, σελ. 163-4. 
[7] Μανέτας, σελ. 216-7, ΔΙΣ, σελ. 253. 
[8] Μανέτας, σελ. 217-8. 
[9] Βλ. την 8η συνέχεια του αφηγήματος «Ταξιαρχία Καταδρομών», στην εφημ. Εμπρός. 
[10] Βλ. σχετικά την 9η συνέχεια του αφηγήματος «Ταξιαρχία Καταδρομών», στην εφημ. Εμπρός. 
[11] Για τη διεξαγωγή της μάχης και την κατάληξη της επιχείρησης στη Νίσυρο βλ. Μανέτα, σελ. 218, ΔΙΣ, σελ. 253-5, Αραμπατζή, σελ. 86, Ρούσσο, 10η συνέχεια του αφηγήματος «Ταξιαρχία Καταδρομών», στην εφημ. Εμπρός. 
[12] Μανέτας, στο ίδιο. 
[13] Συνέντευξή του στον γράφοντα, στις 6 Μαρτίου 2013. 
[14] Βλ. τη 10η συνέχεια του αφηγήματος «Ταξιαρχία Καταδρομών», στην εφημ. Εμπρός. 
[15] Βλ. την 7η συνέχεια του αφηγήματος «Ταξιαρχία Καταδρομών», στην εφημ. Εμπρός.

Βιβλιογραφία

-(Συλλογικό), Ο Ελληνικός Στρατός στη Μέση Ανατολή (1941-1945) (Ελ Αλαμέιν-Ρίμιν-Αιγαίο), Έκδοση ΔΙΣ/ΓΕΣ, Αθήνα 1995. 

-Αραμπατζής Γεώργιος, Από τον Ιερό Λόχο στους θρυλικούς ΛΟΚ. Η πολεμική δράση των Ελλήνων καταδρομέων (1942-1974), Εκδόσεις Δούρειος Ίππος, Αθήνα 2013. 

-Κατσικώστας Δημήτρης, Ο Ελληνικός Στρατός στην εξορία, 1941-1944, Εκδόσεις Αλφειός, Αθήνα 2015. 

-Μανέτας Ιωάννης, Ιερός Λοχος, 1942-1945, Εκδόσεις Λογοθέτης, Αθήνα 1996. 

-Ρούσσος Γεώργιος. «Ταξιαρχία καταδρομών», ιστορικό αφήγημα δημοσιευμένο σε συνέχειες στην εφημερίδα Εμπρός (13 Μαϊου 1945 και εξής). 

-Συνέντευξη του Ιερολοχίτη Ευστρατίου Βαβαρούτσου στον Νίκο Νικολούδη (6 Μαρτίου 2013).





Κυριακή, 25 Μαρτίου 2018

Οι αμφίβιοι Καταδρομείς του '21

ΛΥΤΡΑΣ Νικηφόρος (1832-1927). Η πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας από τον Κανάρη

Δεν ήταν άλλοι από τους ναύτες των πυρπολικών.  Τα πυρπολικά ήταν πλωτές εμπρηστικές βόμβες. Μπουρλότα! Παλιά πλοία, ή πλοία πολύ φτηνής κατασκευής, γεμάτα με εύφλεκτα υλικά. Χρησιμοποιούνταν για να βάλουν φωτιά σε εχθρικά πλοία ή να προκαλέσουν πανικό στο πλήρωμα τους. Τεχνική, που ξεκίνησε από τα αρχαία χρόνια, για να φτάσει στην εποχή της επανάστασης να γίνει τρομερό όπλο!

Υπήρχε όμως ειδική τεχνική στην κατασκευή και την τοποθέτηση των εκρηκτικών. Η μετατροπή ενός παλιού πλοίου σε πυρπολικό στοίχιζε μέχρι και 100 χιλιάδες γρόσια της εποχής. Δηλαδή κάπου 200 χιλιάδες Ευρώ, αν κάνουμε την σημερινή ισοτιμία 1 γρόσι = 2 Ευρώ! Έπρεπε λοιπόν κάποιοι να χρηματοδοτούν! Και αυτοί ήταν είτε οι επαναστατικές επιτροπές κατά τόπους με εράνους που έκαναν, είτε  πλούσιοι καραβοκυραίοι που ενίσχυαν τον αγώνα. Αλλά και η κάθε επιχείρηση στοίχιζε και έπρεπε  να καλυφθεί, όπως φαίνεται μέσα από αναφορές εκείνης της εποχής.

Γεμάτο εύφλεκτα υλικά τα οποία στοιβάζονταν με κατάλληλο τρόπο ώστε να διευκολύνουν την γρήγορη ανάφλεξη, το πλοίο αλείφονταν εσωτερικά, με πίσσα και νάφθα. Ακόμη και τα ιστία αλείφονταν με τον ίδιο τρόπο.

Κατά μήκος του καταστρώματος και στα δύο πλευρά του πλοίου υπήρχαν τετράγωνα ανοίγματα και εκεί εσωτερικά, τοποθετούσαν βαρέλια γεμάτα πυρίτιδα, πλασμένη σε σβώλους για να μπορεί να εκτοξεύεται κατά την έκρηξη.  Επίσης πάλι κατά μήκος του καταστρώματος υπήρχαν αγωγοί (λούκια) κατασκευασμένοι με σανίδες, γεμάτοι και αυτοί με εύφλεκτη ύλη, οι οποίοι αφού διέτρεχαν το πλοίο περιμετρικά, κατέληγαν στην πρύμνη του, όπου υπήρχε το άνοιγμα του πηδαλίου, από όπου διέφευγε το πλήρωμα με βάρκα, πριν ο τελευταίος, ο πυρπολητής, συνήθως ο καπετάνιος, βάλει φωτιά. Τα πλαϊνά ανοίγματα, οι "μπουκαπόρτες" κατά την στιγμή της προσκόλλησης στο εχθρικό πλοίο ήταν ανοικτές για την γρήγορη ανάφλεξη με τη βοήθεια του ανέμου, ενώ στο ταξίδι παρέμεναν κλειστές για την αποφυγή υγρασίας.

Υπάρχουν καταγεγραμμένες λεπτομερείς περιγραφές για τον τρόπο κατασκευής. Κατά την επανάσταση του '21 οι Ψαριανοί είχαν την πρωτοβουλία σ' αυτό.

Τους πλοιάρχους των πυρπολικών τους επέλεγαν αρχικά οι κοινότητες των Ψαρών, των Σπετσών και της Ύδρας, που είχαν αναλάβει τον ναυτικό αγώνα Με τη σειρά τους οι καπετάνιοι, συγκροτούσαν τα πληρώματά τους από τους ικανότερους και τολμηρότερους Έλληνες ναυτικούς. Ήταν όλοι τους εθελοντές σ’ αυτήν την εξαιρετικά επικίνδυνη υπηρεσία. Συνολικά οι τολμηροί αυτοί ναυτικοί, ήταν λιγότεροι από 500.

Στα πυρπολικά υπήρχε ενσυνείδητη πειθαρχία, υπακοή αλλά και αλληλοεκτίμηση του ενός στις ικανότητες του άλλου και αλληλοσεβασμός. Αποτέλεσμα αυτού του αλληλοσεβασμού ήταν οι πλοίαρχοι να αποκαλούν και να θεωρούν τους άνδρες των πληρωμάτων τους συντρόφους. Αυτό ήταν και το καταδρομικό τους "πνεύμα".

Τα πυρπολικά, κατά τις επιθέσεις τους εναντίον εχθρικών πλοίων, ακολουθούσαν πάντα πλοία συνοδείας για υποστήριξη και διάσωση των πληρωμάτων.

Η τακτική των πυρπολικών ή των "ηφαιστείων" όπως τα αποκαλούσαν ήταν απλή. Είτε έκαναν νυχτερινές αιφνιδιαστικές επιθέσεις σε μεγάλα αγκυροβολημένα πολεμικά πλοία των Οθωμανών είτε στις ναυμαχίες, με τόλμη και δεξιοτεχνία, έφερναν σε ευνοϊκή θέση σε σχέση με τον εχθρικό στόλο το πυρπολικό τους και στη συνέχεια επέλεγαν το στόχο τους μεταξύ των μεγαλύτερων πολεμικών πλοίων του εχθρού. 

Με κατάλληλους χειρισμούς και ουριοδρομία προσπαθούσαν να αποφύγουν τα πυρά των αντιπάλων τους και να αγκιστρώσουν γερά το «μπουρλότο» τους πάνω στο πλοίο-θήραμα. Οι Οθωμανοί ναύτες προσπαθούσαν να τους απωθήσουν με καταιγισμό βλημάτων κάθε είδους πυροβόλων όπλων ή με βάρκες που έστελναν εναντίον τους και οι οποίες με γάντζους που έριχναν στο πυρπολικό προσπαθούσαν να το σύρουν με σκοινιά μακριά από το στόχο τους.

Όταν  πετύχαιναν την αποστολή τους, οι φλόγες από το «μπουρλότο» τύλιγαν το εχθρικό πλοίο, ενώ τα εμπρηστικά βλήματα διασπείρονταν πάνω στα ξάρτια και το κατάστρωμα του. Οι φλόγες τύλιγαν το ξύλινο σώμα του πλοίου και οι καπνοί από τα καιγόμενα ξύλα και κάθε είδους αντικείμενα έκοβαν την ανάσα και τύφλωναν τα πληρώματα, τους πεζοναύτες και τους στρατιώτες που επέβαιναν στο πυρπολούμενο πλοίο.

Πώς διέφευγαν οι ναύτες των πυρπολικών; Με τη βάρκα διαφυγής, την "σκαμπαβία" τους, όπως την ονόμαζαν. Την έσερναν από την απυρόβλητη πλευρά του πυρπολικού. Μόλις πετύχαιναν την αγκίστρωση στο εχθρικό σκάφος, περνούσαν όλοι στην βάρκα που την έφερναν στην πρύμνη και ο πυρπολητής έβαζε την φωτιά με ένα δαυλό. Και ενώ άρχιζε η φωτιά να δυναμώνει, αυτοί τραβούσαν γερό κουπί, προσπαθώντας να απομακρυνθούν και να προσεγγίσουν το πλοίο υποστήριξης,  πολλές φορές μαχόμενοι για να αποφύγουν εχθρικές βάρκες που κατέφθαναν για να τους καταδιώξουν και να τους εξουδετερώσουν.

Το πλοίο τους,  υποστήριζε με κανονιοβολισμούς εναντίον των εχθρών. Κανονική ειδική αμφίβια επιχείρηση! Έχουν καταγραφεί αρκετές τέτοιες που παρέμειναν στην ναυτική μας ιστορία.

Οι επικίνδυνες και τολμηρές αυτές ενέργειες, επιβραβεύονταν από την επαναστατική κυβέρνηση και ηθικά αλλά και οικονομικά για να υπάρχει κίνητρο στη συνέχιση των επιχειρήσεων, όπως φαίνεται από διατάγματα της εποχής.

Τελικά η τόλμη νικούσε!



Σάββατο, 24 Μαρτίου 2018

Η ανάγκη να ξαναβρούμε τους 4 εμπόρους της Οδησσού




Γράφει ο Αντιναύαρχος ε.α. (ΠΝ) κ. Παστουσέας Παναγιώτης 
Επίτιμος Υπαρχηγός Γ.Ε.Ν.* 
 
Οι παράγοντες που οδήγησαν στη Επανάσταση είναι πολλοί όμως ο αποφασιστικός παράγοντας που κατόρθωσε να ενεργοποιήσει και να συνενώσει τις δυνάμεις του Έθνους κάτω από την επαναστατική ιδεολογία όπως αυτή εκφράστηκε και εφαρμόσθηκε ήταν η «Φιλική Εταιρία»

Το σχέδιο αυτό, θα αναλάβουν να υλοποιήσουν 4 έμποροι ο Νικόλαος Σκουφάς, Αθανάσιος Τσακάλωφ, Εμμανουήλ Ξάνθος και ο Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος δημιουργώντας το 1814 την Φιλική Εταιρία

Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 υπήρξε και παραμένει ιδιαίτερος σταθμός στην ιστορία του νεώτερου Ελληνισμού, πετυχαίνοντας για πρώτη φορά ,μετά την διάλυση των Πόλεων –κρατών και την αυτοκρατορία του Μ. Αλεξάνδρου, την παρουσία της Ελλάδος στον πολιτικό χάρτη του κόσμου Υπήρξε επίσης σπουδαίο γεγονός για τη ιστορία της Ευρώπης γιατί αποτέλεσε ισχυρό πλήγμα για το καθεστώς της Ιεράς Συμμαχίας και σήμανε τον θρίαμβο της αρχής των εθνοτήτων

Παραμονές της Επανάστασης η Ευρώπη είναι διαποτισμένη από τις φιλελεύθερες ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης.Οι Ευρωπαίοι ανακαλύπτουν το αρχαίο Ελληνικό πνεύμα που μέσα από την κίνηση του Διαφωτισμού το χρησιμοποιούν στον αγώνα τους εναντίον της απολυταρχίας. Οι Έλληνες αρχίζουν να αντιλαμβάνονται ότι ανήκουν σε ένα έθνος που δημιούργησε και διατύπωσε ιδέες πάνω στις οποίες θεμελιώθηκε ο Δυτικός πολιτισμός .Η κίνηση αυτή των προερχομένων από την Δύση ιδεών έδωσε στους Έλληνες το ιδεολογικό υπόβαθρο που πάνω σε αυτό θα σφυρηλατήσουν σε ακόμα μεγαλύτερο βαθμό την εθνική του συνείδηση. Εκφραστής αυτού του νεοελληνικού διαφωτισμού είναι ο Αδαμάντιος Κοραής τον οποίο θα ακολουθήσουν λόγιοι, έμποροι αλλά και κληρικοί. Όλοι αυτοί είναι πεπεισμένοι ότι η μόνη λύση για τα δεινά του «γένους» είναι η αποκατάσταση της εθνικής κυριαρχίας με επανάσταση εναντίον του Σουλτάνου και η δημιουργία ανεξάρτητου Ελληνικού κράτους.

Το 1821 ενώ η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν ακόμη ισχυρότατη, παρά τα προβλήματα που αντιμετώπιζε και ενώ στην Ευρώπη επικρατούσε το πνεύμα της Ιεράς Συμμαχίας, οι Έλληνες ξεκινούν τον αγώνα για την απελευθέρωσή τους.

Ο Αγώνας αυτός δεν ήταν μόνο προϊόν αυθόρμητης επαναστατικής διάθεσης και μίσους κατά του Οθωμανού δυνάστη, αλλά και ενός ιδιοφυούς σχεδίου που συνέλαβαν, οργάνωσαν και έθεσαν σε εφαρμογή οι 4 ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας μαζί με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη στον οποίο ανατέθηκε η αρχηγία της Εταιρείας και του Επαναστατικού Αγώνα. 

Οι ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας κατέστρωσαν ίσως ένα από τα αρτιότερα επιτελικά σχέδια που θα ζήλευαν ακόμη και οι μεγαλύτερες διπλωματικές-στρατιωτικές διάνοιες ακόμη και σήμερα αφού πρώτα ανέλυσαν όλα τα πλεονεκτήματα ,μειονεκτήματα της επικρατούσας κατάστασης στην Ευρώπη και την Οθωμανική Αυτοκρατορία και υπολόγισαν το ρίσκο του εγχειρήματος.

Το σχέδιο αυτό έλαβε υπόψη: α) την άνοδο της οικονομικής κατάστασης των Ελλήνων με την πρόοδο της ναυτιλίας και του εμπορίου β) την σφυρηλάτηση της εθνικής συνείδησης των Ελλήνων που επηρεασμένοι από την Γαλλική Επανάσταση και τον Διαφωτισμό ανακαλύπτουν ότι ο Δυτικός πολιτισμός θεμελιώθηκε πάνω στο πνεύμα και τις αξίες των προγόνων τους οι οποίες δεν έχουν καμία σχέση με αυτές του Οθωμανού δυνάστη γ) την ύπαρξη εμπειροπόλεμων περιοχών στην Μάνη, το Σούλι και των ομάδων των Κλεφτών και Αρματολών που θα αποτελούσαν τις μάχιμες δυνάμεις του αγώνα δ) τις επιδιώξεις των Μεγάλων Δυνάμεων που παρά το καθεστώς της Ιεράς Συμμαχίας κάθε μία ξεχωριστά είχε διαφορετικά συμφέροντα σε σχέση με την αποδυνάμωση ή την διατήρηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ε) το ιδεολογικό πεδίο του Ελληνισμού που είχε διαμορφωθεί παραμονές της Επανάστασης στ) τα προβλήματα που είχαν δημιουργήσει οι συγκρούσεις με του Πέρσες και τον Αλή-Πασά.

Η κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης και στην συνέχεια η επικράτηση της αποτελεί ένα εκπληκτικό γεγονός αν αναλογισθεί κανείς ότι το σχέδιο του Ξεσηκωμού εμπνεύστηκαν και έθεσαν σε εφαρμογή, μέσα σε 6 χρόνια, 4 μάλλον ασήμαντοι έμποροι αλλά τεράστιοι Έλληνες που είχαν όμως Όραμα και Πάθος για την πατρίδα μας.

Το επίκαιρο ερώτημα που τίθεται, είναι: αφού τότε, μπόρεσαν να κινητοποιήσουν όλες τις δυνάμεις του Έθνους μας 4 απλοί Έλληνες που δεν ήταν ούτε πολιτικοί ούτε στρατιωτικοί ούτε διανοούμενοι ούτε μεγαλοεπιχειρηματίες εμείς σήμερα με όλα αυτά τα σοβαρά προβλήματα που μας περιτριγυρίζουν, γιατί δεν μπορούμε;

Νομίζω ότι μπορούμε αρκεί να ακολουθήσουμε την σκέψη και τις πράξεις τους.

-Ζητείται κοινή λογική και το αυτονόητο που χάθηκε στην ανάγνωση των «ιδεολογιών-ιδεοληψιών-ιδεολογημάτωνν» από όπου και αν προέρχονται.

-Ζητείται σφυρηλάτηση των συνεκτικούς δεσμών της κοινωνίας μας και ανασύνταξη όλων των δυνάμεων στην ίδια κατεύθυνση. Όπως έλεγε ένας σεβάσμιος καθηγητής, 5+5 δεν κάνουν 10 αλλά από 0 μέχρι 10, ανάλογα με την κατεύθυνση των δυνάμεων

-Ζητείται σωστή ανάγνωση του γεωπολιτικού και οικονομικού περιβάλλοντος καθώς και εκμετάλλευση των αντιθέτων επιδιώξεων των «Μεγάλων Δυνάμεων». 

-Ζητείται από όλους σοβαρότητα.  Δεν ζητούνται ούτε επιθέσεις φιλίας τύπου «good diplomacy ε! » ούτε πατριωτικοί τηλεοπτικοκαφενιακοι ψευτοτσαμπουκάδες.

-Ζητείται από όλους (κοινωνία και ταγούς).αποφασιστικότητα και ανάληψη με προθυμία του κόστους δύσκολων αποφάσεων αν και όποτε απαιτηθεί.

-Μα πάνω απ' όλα ζητείται το Όραμα και το Πάθος αυτών των 4 μικρών εμπόρων αλλά μεγάλων Ελλήνων της Οδησσού.

*Ο  Αντιναύαρχος ε.α. (ΠΝ) κ. Παστουσέας Παναγιώτης, γεννήθηκε το 1959. Εισήχθη στην ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΚΩΝ ΔΟΚΙΜΩΝ το 1977, αποφοίτησε το 1981 ως Σημαιοφόρος Μάχιμος και αποστρατεύθηκε το 2015 ως Αντιναύαρχος από την θέση του Υπαρχηγού Γ.Ε.Ν. 


Δευτέρα, 19 Μαρτίου 2018

Αποχαιρετισμός στον διοικητή...

Έφυγε από την ζωή στις 17 Μαρτίου 2018, ο αξιαγάπητος σε όλους και κυρίως στους καταδρομείς του, διοικητής της Α' Μοίρας Καταδρομών, που πέταξε τον Ιούλιο του 1974 με τα Νοράτλας από το Μάλεμε στην Κύπρο, για να βοηθήσει τους μαχόμενους Ελληνοκύπριους, στην αντιμετώπιση του τουρκικού "Αττίλα".

(Αριστερά, ο τότε Ταγματάρχης Παπαμελετίου Γεώργιος, διοικητής της Α’ ΜΚ τον Ιούλιο του 1974)

Ο Ταξίαρχος ε.α. Γεώργιος Παπαμελετίου, "πέταξε" για τελευταία φορά για να πάει να βρει τα "παιδιά" του όπως αποκαλούσε πάντα τους ηρωικούς νεκρούς της μονάδος του που σκοτώθηκαν κατά την συντριβή του ενός αεροσκάφους κατά την προσγείωση, μετά από προσβολή του, δυστυχώς από φίλια πυρά.

Το όνομά του συνδέθηκε άρρηκτα με την τολμηρή επιχείρηση "Νίκη", της αερομεταφοράς μιας Μοίρας Καταδρομών νύκτα, στην Κύπρο, υπό αντίξοες συνθήκες και καταστάσεις. Συνδέθηκε με την διατήρηση του αεροδρομίου της Λευκωσίας, τότε, παρά τις λυσσαλέες προσπάθειες των Τούρκων να το καταλάβουν. Συνδέθηκε με την θέληση και την επιμονή στην εκπλήρωση της αποστολής.

Θυμάμαι χαρακτηριστικά το βουρκωμένο βλέμμα του τότε  που έγινε η υποδοχή των λειψάνων του δοκίμου εφέδρου αξιωματικού Δημητρίου Τσαμκιράνη, πριν από 10 περίπου  χρόνια. Το "δέσιμο" με τους άνδρες του εξακολουθεί να αποτελεί παράδειγμα του πνεύματος των Καταδρομών για όλους τους νεότερους. Μέχρι σήμερα οι Κρητικοί, (όπως αποκαλούσαν τότε όλους τους άνδρες της Μοίρας για τα μουστάκια τους και τη λεβεντιά τους) πίνουν κρασί στ' όνομά του και κάθε χρόνο στο ετήσιο μνημόσυνο των πεσόντων, που γίνεται τον Ιούλιο στο στρατόπεδο του Μάλεμε, βρίσκουν την ευκαιρία να μαζευτούν και να θυμηθούν!

Όλοι  τον προσφωνούσαν "Κύριε διοικητά" όποτε τον συναντούσαν και γι' αυτούς ήταν ο "Παπαμελέτης" τους. Αύριο Τρίτη, 20 Μαρτίου 2018 στις 2 το μεσημέρι, στην Ευαγγελίστρια στον Ασπρόπυργο, όσοι μπορέσουν να παραβρεθούν θα του πουν το στερνό "Κύριε Διοικητά" και θα τον χαιρετίσουν. Είναι βέβαιο ότι ο σύλλογός τους "Κομάντος 74" θα φροντίσει να έλθουν  οι περισσότεροι και οι Κρητικοί, θα του τραγουδήσουν την τελευταία μαντινάδα...

Στη μνήμη του, θα παραθέσω χαρακτηριστικά αποσπάσματα που δείχνουν την ποιότητα του διοικητού, από το βιβλίο "Οι Καταδρομείς κατά του Αττίλα", εκδόσεως της Λέσχης Καταδρομέων και Ιερολοχιτών, της οποίας αποτελούσε μέλος. Αναφέρονται, ανέκδοτα στοιχεία για την προετοιμασία της Μοίρας για ανάληψη αποστολής στην Κύπρο. Αφηγείται ο Υποστράτηγος ε.α. Κυριάκος Δημήτριος, τότε Ταγματάρχης, αξιωματικός του 2ου Γραφείου της μονάδος:

" ....Η Μοίρα ήταν άρτια εκπαιδευμένη και οπλισμένη και είχε πλήρη επάνδρωση. Είχε διάφορα σχέδια με κύριο αυτό του Ανατολικού Αιγαίου, αλλά δεν είχε κανένα σχέδιο για Κύπρο.

Με το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου η Μοίρα ετέθη σε επιφυλακή, διεκόπησαν οι άδειες και οι διάφορες εκπαιδεύσεις εκτός, ώστε όλο το προσωπικό να είναι παρόν.

Αμέσως άρχισε η σύντονη εκπαίδευση που αφορούσε στην οργάνωση, στον έλεγχο και συντήρηση του οπλισμού και στην τακτική.

Αντί επίστρατων έλαβε ένα τμήμα από την Γ’ ΜΑΚ (Μοίρα Αμφιβίων Καταδρομών) δυνάμεως 44 καταδρομέων με τους δίδυμους ανθυπολοχαγούς Κοϊμτζόγλου και τον επιλοχία Ιακωβίδη Γεώργιο, την τελευταία ημέρα και λίγο πριν την αναχώρηση για Κύπρο.

Το απόγευμα της 20ης Ιουλίου διέταξε ο Δκτης να μεταφερθεί ο Λόχος Ηρακλείου στο Μάλεμε με όλα τα υλικά με πλήρη μυστικότητα.

Έτσι το πρωί της 21ης Ιουλίου είχε ενσωματωθεί ο Λόχος με την Μοίρα.

Το ίδιο πρωί έλαβα διαταγή να πάω στο Ναύσταθμο της Σούδας για να υποδεχθώ το οχηματαγωγό «ΡΕΝΕΤΑ» και να σχεδιάσω την φόρτωση της Μοίρας, η οποία είχε αποστολή να μετασταθμεύσει σε δυο νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.

Ενώ περνούσε η ώρα και το πλοίο δεν ερχόταν ανησύχησα και πήγα στην Αίθουσα Επιχειρήσεων του Ναυστάθμου για να πληροφορηθώ κάτι σχετικό με το πλοίο.

Ενημερώθηκα ότι το πλοίο δεν έχει εντοπισθεί και άρα δεν έρχεται.

Τότε έφυγα και πήγα στην Μοίρα και ανέφερα το γεγονός στον διοικητή, ο οποίος με ηρεμία μου ανακοίνωσε ότι η Μοίρα θα πάει Κύπρο και ότι μου αναθέτει το 2ο Γραφείο.

Εδώ ήθελα να σημειώσω ότι όταν επέστρεψα από την Κύπρο, τον Μάρτιο του 1975 διαπίστωσα ότι πλοίο με το όνομα «ΡΕΝΕΤΑ» δεν υπήρχε.

Ο διοικητής, ενώ σχεδίαζε την φόρτωση της Μοίρας στα Α/Φ ήταν προβληματισμένος με την συμπεριφορά του Διοικητού της ΔΚΔ. (Διοικήσεως Δυνάμεων Καταδρομών) και μου είπε επί λέξει: «Δημήτρη επάνω στην ΔKΔ επικρατεί κάποια σύγχυση». 

Η διαταγή που έλαβα είναι προφορική και από τηλεφώνου και έχει ως εξής: «Γιώργο δεν θα πας εκεί που ετοιμάζεσαι, αλλά θα πας «κάτω» ξέρεις, θα πας εκεί που είναι ο Κώστας», εννοούσε τον Διοικητή Καταδρομών Κύπρου, τον συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Κομπόκη.

«Γιώργο θα πας με άλλα μέσα για να μην πάθετε ότι έπαθε ο Σβώλης», εννοούσε τα Α/Φ ΝΟΡΑΤΛΑΣ.

Σημειωτέον ότι ο ταγματάρχης Σβώλης Γεώργιος, που ήταν Διοικητής της Β’ Μ.Κ., με έδρα την Θεσσαλονίκη, είχε επιχειρήσει να εκτελέσει την ίδια αποστολή με Α/Φ της Ο/Α, τα οποία προσγειώθηκαν στην Σούδα για ανεφοδιασμό, αλλά αντί για Κύπρο επέστρεψαν πίσω στην Θεσσαλονίκη.

Δεν θα κάνω κανένα σχόλιο.

Ο διοικητής ζήτησε από τον ταξίαρχο Γιάννακα Αλέξανδρο (ΔΚΔ) να κατέβει στο Μάλεμε, ο αρμόδιος επιτελής για να μας ενημερώσει και να μας φέρει τους ανάλογους χάρτες και πήρε την απάντηση ότι όλα αυτά σε περιμένουν κάτω, μην ανησυχείς.

Ο χρόνος περνούσε και ο διοικητής κάλεσε όλους τους αξιωματικούς και μόνιμους υπαξιωματικούς για μια τελευταία ενημέρωση και επίλυση αποριών. Εδόθησαν δε πυρομαχικά και συνθηματικά σε όλο το προσωπικό, ώστε η Μοίρα να έχει ετοιμότητα να αντιμετωπίσει κάθε πιθανη έκτακτη κατάσταση στο αεροδρόμιο Λευκωσίας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα περισσότερα στελέχη είχαμε έλθει από την Κύπρο και είχαμε υπηρετήσει επί δυο έτη στις κυπριακές Μοίρες Καταδρομών.

Με την δύση του ηλίου το προσωπικό, τα πυρ/κά και τα λοιπά εφόδια της Μοίρας έφθασαν στο Α/Δ με πλήρη μυστικότητα και ασφάλεια.

Παρά την εντολή της ΔΚΔ να μην πάρουμε όλα τα πυρομαχικά, εμείς τα πήραμε σχεδόν όλα Α’ και Β’ γραμμής.

Επίσης πήραμε από δυο υδροδοχεία νερό ο καθένας..


Αμέσως άρχισε η φόρτωση προσωπικού και εφοδίων σύμφωνα με το σχέδιο του 3ου Γραφείου στο Α/Φ NORATLAS. Το κάθε Α/Φ είχε από 28 έως 32 άνδρες και περίπου 400 κιλά πυρομαχικά και λοιπά εφόδια..."

Αεροσκάφος τύπου NORATLAS (Φωτογραφία Αρχείου).

"...Ο διοικητής είχε αναχωρήσει για το Α/Δ, εντός του οποίου είχε εγκατασταθεί αμυντικά η Μοίρα για να αποκρούσει τουρκική επίθεση και είχε διατάξει να ακολουθήσουμε και εμείς. 

Έτσι και έγινε, στο πρώτο όχημα επιβιβάστηκαν ο Υπασπιστής ο Ντούβας, ένας διαβιβαστής, με οδηγό έναν στρατονόμο. Στο δεύτερο ανέβηκα εγώ, ο ιατρός Κοσκινάς και ένας καταδρομέας με οδηγό έναν λοχία της κυπριακής Αστυνομίας.

Όταν φτάσαμε στην ευθεία του δρόμου, μετά το αρμένικο νεκροταφείο και προς το Α/Δ δεχτήκαμε πυρά τόσο εμείς, όσο και ο διοικητής που προηγείτο. Κατεβήκαμε από τα οχήματα, λάβαμε θέσεις μάχης και ανταποδίδαμε τα πυρά.

Εν τω μεταξύ η μάχη του Α/Δ είχε αρχίσει μεταξύ της Μοίρας που είχε καταλάβει το Α/Δ και των Τούρκων που επιτίθεντο με σφοδρότητα για την κατάληψή του.

Την διοίκηση της Α’ ΜΚ είχε αναλάβει ο ταγματάρχης Μανουράς Βασίλειος διότι ο διοικητής είχε εγκλωβιστεί από τους Τούρκους προ της πύλης του Α/Δ. 

Ευρίσκετο όμως σε επικοινωνία με τον ασύρματο και έδινε οδηγίες.

Ο Μανουράς έστειλε ένα τεθωρακισμένο όχημα και με την κάλυψη της Μοίρας ο διοικητής πήγε στο Α/Δ και ανέλαβε την διοίκηση και την διεξαγωγή των επιχειρήσεων.

Ενώ η μάχη διεξήγετο με σφοδρότητα, ο διοικητής διατάσσεται από το ΓΕΕΦ και από τον Έλληνα πρέσβη, να εγκαταλείψει το Α/Δ. Αυτός όμως αρνείται και θέτει δύο (2) όρους:

1ον Να σταματήσει η τουρκική επίθεση και
2ον Να παραδώσει το Α/Δ στο Καναδέζικο Μηχανοκίνητο Τάγμα (ΟΗΕ). 

Έτσι και έγινε, ύστερα από σκληρές διαπραγματεύσεις μεταξύ του Δκτου και των ΟΗΕδων. Μετά από δύο ώρες η επίθεση των Τούρκων είχε αποκρουσθεί και με την παρουσία των ΟΗΕδων σταμάτησαν οι επιχειρήσεις.

Την 24ην Ιουλίου ο διοικητής διατάσσει μια σύσκεψη με θέμα την μεταστάθμευση της Μοίρας σε κατάλληλο χώρο ώστε απερίσπαστη να έχει ετοιμότητα για ανάληψη οποιασδήποτε αποστολής. Στην σύσκεψη επροτάθηκαν ως τέτοιος χώρος οι παιδικές κατασκηνώσεις Σταυροβουνίου, οι οποίες ανήκαν στην Μητρόπολη Λάρνακος.

Έτσι το ίδιο βράδυ ο διοικητής και εγώ πήγαμε στην Μητρόπολη Λάρνακος και ζητήσαμε από τον Μητροπολίτη να μας επιτρέψει να στρατοπεδέψουμε στις παιδικές κατασκηνώσεις. Ο Μητροπολίτης ενέκρινε το αίτημά μας και την άλλη μέρα έγινε η μεταστάθμευση.

Ο διοικητής πλέον είχε διαμορφώσει γνώμη για την κατάσταση που επικρατεί στον ελληνοκυπριακό στρατό και την αδιαφορία της Ελλάδος και είναι πλέον πολύ επιφυλακτικός σε ότι διατάσσετο να εκτελέσει. Π.χ. εκτός από την διάθεση τμημάτων για την αντιαρματική άμυνα της Λευκωσίας και την ετοιμότητα της Μοίρας να αποκρούσει κάθε τουρκική ενέργεια περικυκλώσεως της Λευκωσίας και άλλες δυο απόρρητες αποστολές, δεν εκτελεί την διαταγή να σπεύσει η Μοίρα την τελευταία στιγμή για να υπερασπίσει την Αμμόχωστο, χωρίς υποστήριξη.

Επίσης δεν διαθέτει τμήμα για την προστασία του Αμερικανού Πρέσβη κατά τη μεγάλη διαδήλωση των Κυπρίων και στην οποία εφονεύθη ο πρέσβης. 

Τέλος, θέλω να τονίσω την γενναιότητα των Ελλήνων αεροπόρων που συνέβαλαν τα μέγιστα στην επιτυχία της αερομεταφοράς της Μοίρας.

Επίσης ο διοικητής και εγώ, όσο θα ζούμε, θα έχουμε στη μνήμη μας, τους νεκρούς, τους τραυματίες και όλους τους Καταδρομείς της Μοίρας...."

Αποχαιρετούμε τον Διοικητή, στο τελευταίο του ταξίδι!  Θα τον θυμόμαστε με πολλή αγάπη!

Εκ μέρους της Λέσχης Καταδρομέων και Ιερολοχιτών, εκφράζουμε τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια στην οικογένειά του.